19. Het beroepsjournaal van vrouw Schrader (1734)

De vroedvrouw in de Nederlandse gezondheidszorg

Catharina Geeruida Schrader, de vroedvrouw van Dokkum. Haar beroepsjournaal is een monument in de ontwikkeling van de Nederlandse verloskunde waarin vroedvrouwen en verloskundigen een hoofdrol spelen.

Oude vroedvrouwenboekjes, verschenen onder welluidende titels zoals Den roseghaert vanden bevruchten vrouwen(1528) en ’t Boeck vande vroetwijfs (1591), geven zicht op de expertise waarmee de vroedvrouwen in de zestiende en zeventiende eeuw actief waren in de verloskundige hulpverlening.

Ordonnanties van chirurgijnsgilden met bepalingen over hun gildeplichtigheid, admissie en ook examinering, en instructies die horen bij de aanstelling in stedelijke en kerkelijke functies, plaatsen de vroedvrouw uit deze periode in de context van de medische beroepen.

Wanneer op het einde van de zeventiende eeuw de vroedmeester met zijn speciale instrumentarium op het toneel verschijnt, begint een lange strijd om competenties, vaardigheden en bevoegdheden op het terrein van de verloskunde. In die strijd wordt de vroedvrouw door haar mannelijke tegenspelers op veelal negatieve wijze in beeld gebracht. Het stereotiepe beeld ontstaat van de incompetente vroedvrouw die door vroedmeesters en later ook obstetrische doctoren in het gareel moet worden gehouden. Het klassieke werk van Hendrik van Deventer, getiteld Manuale operatien..., zijnde een nieuw ligt voor vroedmeesters en vroedvrouwen, haar getrouwelijk ontdekkende al wat nodig is te doen om barende vrouwen te helpen verlossen (1701), zette daarvoor de toon.

Het

De vondst (1850) van het Memoryboeck van de Vrouwens van de Friese vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader (1656-1746) zou deze beeldvorming ingrijpend wijzigen. In haar beroepsjournaal beschreef zij meer dan een halve eeuw lang haar praktijkvoering in Dokkum en omstreken en noteerde zij bijna drie van de ruim vierduizend bevallingen waarbij haar hulp werd ingeroepen.

Haar relaas geeft zicht op de dagelijkse praktijk van een vroedvrouw die in competentie en vaardigheid haar concurrerende vroedmeesters en doctoren moeiteloos overtrof. Gecompliceerde bevallingen door bekkenafwijkingen van de moeder en gevaarlijke liggingen van het kind of de placenta wist zij veelal ten goede te keren en tot een gelukkig einde te brengen.

Haar notities over de sociale omstandigheden en psychische toestand van de moeder, haar empathische bejegening van de vrouwen in barensnood, en de wijze waarop zij haar expertise en vaardigheden op professionele wijze bij bevalling en kraambed inzette, maken vrouw Schrader tot een unieke verschijning in de geschiedenis van de Nederlandse verloskunde.

Zij werd daarmee een inspirerend voorbeeld voor de moderne vertegenwoordigers van het verloskundig beroep. Haar optreden past in de lange en bijzondere traditie van de thuisbevalling in Nederland. Daar spelen de zelfstandig werkende vroedvrouwen nog altijd een hoofdrol. Die weten zich bij complicaties en risicovolle bevallingen gesteund door de obstetrischgynaecologische expertise van academisch geschoolde specialisten.

Literatuur
C.G. Schrader’s Memoryboeck van de Vrouwens. Het notitieboek van een Friese vroedvrouw 1693-1745. Bewerkt en ingeleid door M.J. van Lieburg; met een verloskundig commentaar van prof. dr. G.J. Kloosterman (Amsterdam: Rodopi, 1984).
E.R. van Teijlingen e.a. (red.), Midwifery and the medicalization of childbirth. Comparative perspectives (Hauppage: Nova Science Publishers, 2004).

Terug naar de canon

Ziet u geen reactieformulier? Dan dient u eerst in te loggen. Reacties. (2)

"Geachte heer Van Lieburg,
Interessant om te lezen dat een volledige gezinsreconstructie gepubliceerd gaat worden. Betreft dit het gehele manuscript of alleen de gevallen in het door u gepubliceerde boek met ca 20% van de bevallingen? Mogelijk heb ik nog aanvullingen voor u. Kunt u eventueel meer hierover melden via ons emailadres sneuperdokkum apestaartje yahoo.com? Voor de ruim 400 leden van de Historische Vereniging Noordoost Friesland te Dokkum, vaak met familie die in het manuscript genoemd wordt, een zeer interessante bron."

Hans, Dokkum - 10-01-2010 09:48

"Ter aanvulling nog: op de website van de Historische Vereniging Noordoost Friesland te Dokkum is een index op het gehele dagboek van Schrader beschikbaar, alsmede een deel van de correcte genealogische gegevens van ouders en geboren kinderen. T.z.t. zal ook de volledige transcriptie van het manuscript online komen."

Hans, Dokkum - 29-12-2009 16:46