1. Het meisje van Yde (1e eeuw)

Het lijk van een meisje uit de eerste eeuw, gevonden in het veen bij Yde in Drenthe. Tentoongesteld in het Drents Museum te Assen.

In het Drentse Yde deden twee veenarbeiders in 1897 een opmerkelijke vondst. Bij hun werkzaamheden stuitten ze op een geconserveerd menselijk lichaam. Door de hoge zuurgraad van het hoogveen hadden micro-organismen geen kans gehad het lichaam af te breken, zodat het ook na vele eeuwen nog in redelijke staat was. Dat stelde wetenschappers in de gelegenheid onderzoek te doen naar de levensomstandigheden en de doodsoorzaak.

Gezondheid en ziekte zijn belangrijke vormgevers van het menselijke leven. Ze bepalen niet alleen het lot van individuen, maar ook van bevolkingen en zelfs hele beschavingen. De discipline die behulpzaam is bij het verkrijgen van inzicht in de relatie tussen leef en ziektepatronen in de prehistorie is de paleopathologie.

Haar onderzoek aan menselijke ‘overschotten’ levert niet alleen epidemiologische kennis op over (infectie)ziekten, maar ook historische kennis over vroegere samenlevingen. Haar uitspraken en hypothesen berusten op een aantal premissen: dat de manier waarop ziekte zich manifesteert in de loop van de tijd hetzelfde blijft, dat het gevonden weefsel voldoende is geconserveerd om te worden geanalyseerd, en dat de pathologie ondubbelzinnig kan worden onderscheiden van transformaties van weefsel en skelet als gevolg van de fysischchemische inwerking van het ‘bodemarchief ’.

Röntgenfoto van het meisje van Yde, waarop duidelijk de zijdelingse verkromming van de wervelkolom (scoliose) is te zien.

De reconstructie van leefgewoontes en ziektepatronen op basis van minieme aanwijzingen is een moeilijke opgave. Interdisciplinaire samenwerking is daarbij altijd geboden. Om de levensomstandigheden van het Drentse veenlijk te kunnen reconstrueren werden onderzoekers uit vele vakgebieden ingeschakeld. Niet alleen archeologen, maar ook celbiologen, anatomen, pathologen, radiologen, tandheelkundigen, orthopeden, dermatologen, zoölogen en bioingenieurs hebben zich met de vele aspecten van het veenlijk beziggehouden.

Door het onderzoek kon niet alleen de sekse, leeftijd, bloedgroep en lichaamslengte worden vastgesteld, maar ook de doodsoorzaak. Het bleek te gaan om een meisje van 16 jaar, dat leefde aan het eind van de ijzertijd en het begin van de Romeinse tijd. Met andere woorden: rond het begin van onze jaartelling. Ze was ongeveer 1,40 meter lang en had bloedgroep A.

Bij haar overlijden waren haar verstandskiezen nog niet doorgebroken. De afwijking aan haar wervelkolom kon worden gediagnosticeerd als een idiopathische scoliose. Haar dood werd door wurging veroorzaakt. Het lijkt niet onwaarschijnlijk dat ze werd geofferd om de goden gunstig te stemmen in de zeer onrustige tijd van het Romeinse offensief tegen de Germanen. In 1993 werd in het Engelse Manchester een reconstructie van haar hoofd gemaakt, dat zich nu – samen met de originele resten – bevindt in het Drents Museum.

Literatuur
B.M. Rothschild en L.D. Martin, Paleopathology. Disease in the fossil record (Boca Raton: CRC Press, 1993).
W. van der Sanden, Het meisje van Yde (Assen: Drents Museum, 1994).

Terug naar de canon

Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (2)

"Bram: in de derde paragraaf wordt uitleg gegeven over paleopathologie. Dat is een vrouwelijk woord, vandaar 'haar'. Correcter zou dus ook zijn 'Wier onderzoek? Wier uitspraken?'"

S.Broersen, Leiden - 19-12-2009 13:29

"In de derde paragraaf: 'Haar onderzoek..', 'Haar uitspraken...'. Wiens onderzoek? Wiens uitspraken?"

Bram - 18-12-2009 20:51