36. De cardiograaf van Einthoven (1903)

Nobelprijs voor elektrodiagnostiek

Penning met de beeltenis van Willem Einthoven, die de elektrocardiograaf ontwikkelde.

Willem Einthoven (1860-1927) was al vroeg de belofte van de Nederlandse geneeskunde. Tijdens zijn medische studie publiceerde hij al een belangwekkend onderzoek naar de werking van het ellebooggewricht, en nog vóór zijn artsexamen promoveerde hij bij de beroemde hoogleraar Donders op Stereoscopie door kleurverschil (1885).

Twee maanden na zijn artsexamen (1886) werd hij benoemd tot hoogleraar fysiologie te Leiden. In die functie hield hij zich bezig met de fysiologie van de ademhaling, het optische systeem en het meten en registreren van de hartslag. Op al deze terreinen kwam hij met baanbrekende studies: over het mechanisme van het bronchiale astma, over de accommodatie van het oog én over de elektrofysiologie van het hart.

Dat laatste thema had de volle belangstelling van internationale onderzoekers. Maar de resultaten die men verkreeg door gebruik te maken van de zogeheten capillaire elektrometer voldeden niet. Voor de kliniek waren de verkregen elektrocardiogrammen (ECG, een term die Einthoven in 1895 introduceerde) nauwelijks bruikbaar.

Dat veranderde door Einthovens ontdekking van de snaargalvanometer, een instrument dat hij in 1901 aan de wetenschappelijke wereld presenteerde.
In 1902 publiceerde hij het eerste menselijke ECG dat met behulp van dit apparaat was geregistreerd, verschenen onder de titel ‘The string galvanometer and the human electrocardiogram’ . Zijn presentatie voor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen vond plaats in 1903. Dat jaar wordt beschouwd als het geboortejaar van het moderne ECG.

Het laboratorium waar Einthoven in de jaren 18931912 zijn experimenten deed. De snaargalvanometer staat onder de kap die erboven hangt.

In de jaren die volgden heeft Einthoven zijn ontdekking verder uitgewerkt in nauwe samenwerking met de kliniek. Hierbij maakte hij gebruik van een telegrafieverbinding tussen zijn fysiologisch laboratorium en het academische ziekenhuis: een overbrugging die het begin was van de telegeneeskunde, de oervorm van de huidige ehealth.

Ook legde hij de basis voor de standaardisatie van het ECG, waardoor uitwisseling van meetgegevens mogelijk werd. Voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van het ECG ontving Einthoven in 1924 de Nobelprijs voor Geneeskunde. In datzelfde jaar (1924) publiceerde de Duitse zenuwarts Hans Berger de eerste registratie van de elektrische activiteit van de hersenen (EEG, elektroencefalogram), waarbij hij eveneens gebruik maakte van Einthovens snaargalvanometer.

Nederlandse onderzoekers hebben ook op dit terrein belangrijke bijdragen geleverd, in het bijzonder bij de ontwikkeling van de experimentele psychologie (Gerard Heymans) en de technische verbetering van de meetapparatuur. De doorbraak van de klinische neurofysiologie volgde pas na de Tweede Wereldoorlog. De elektrodiagnostiek van het hart was toen al routine in de cardiologische kliniek.

Literatuur
A. de Waart, Het levenswerk van Willem Einthoven, 1860-1927 (Haarlem: Erven Bohn, 1957).
H.A. Snellen, Willem Einthoven (18601927). Father of electrocardiography. Life and work, ancestors and contemporaries (Dordrecht: Kluwer, 1995).

Terug naar de canon

Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (5)

"Met waardering voor de revisie!"

J.H.J. Oelering, Arnhem - 16-07-2011 17:40

"De tekst is inmiddels hersteld.

- de webredactie"

Zijlstra - 30-05-2011 15:32

"Zaterdag 28 mei 2011

Begon met veel interesse aan Einthovens canon, maar wat een wanordelijke beschrijving! Hoe is het mogelijk dat deze na een eerste waarschuwing van 24.12.2009 ook op 28.05.2011 nog niet is hersteld?"

J.H.J. Oelering, ARNHEM - 28-05-2011 17:03

"De tekst is in stukjes uiteengevallen en volstrekt onleesbaar: aanpassen aub !"

P van der Schoot, Hedel - 15-09-2010 22:44

"De redactie van de tekst moet worden overgedaan. Zonde van zo'n belangwekkend onderwerp."

Koos de Jager, Sneek - 24-12-2009 21:55