Ga naar dashboard
U bent nu hier:

Pain in colours

Publicatie Nr. 18 - 03 mei 2005
Jaargang 2005
Rubriek Over de grens
Auteur H. Wegdam
Pagina's 768 - 769

Beeld: H.H.J. Wegdam
In Ghana aan het verkeer deelnemen, op welke wijze dan ook, is een avontuur waarvan de goede afloop elke keer weer onzeker is en je blij bent als je weer heel thuiskomt. De wegen zijn slecht, met veel gaten en afgebrokkelde asfaltranden. De chauffeurs kópen vaak hun rijbewijs, van een BOB hebben ze nog nooit gehoord en hun prioriteit in de besteding van hun geld ligt meestal niet bij het preventieve onderhoud van hun auto. Kortom, alle ingrediënten voor een ernstig verkeersongeval, een RTA (road traffic accident) zoals men dat hier pleegt te noemen, zijn dan ook steeds aanwezig.
Overal langs de weg zie je wrakken van gecrashte personenauto’s of van trucks waarvan de oplegger een stukje verder op zijn kant ligt en de lading is verspreid over de volle breedte van het wegdek.
We leren ermee leven. Maar de dreiging die ervan uitgaat, is voor een chirurg groter dan de angst om in dit endemische gebied HIV op te lopen tijdens een operatie.

Om een uur of vier ’s morgens gaat de interne telefoon naast mijn bed. De hoofdzuster van het ziekenhuis: ‘Please doctor, I am very sorry to disturb you at this hour, but we have a serious problem in the ER. We have a RTA, there are many patients involved and all the patients are under pain and we don’t know what to do. We don’t know how we can remove the pain, otherwise we wouldn’t have called you.’
Ik kan het verhaal niet volgen, ook niet als zij het op mijn verzoek heeft herhaald en besluit maar te gaan kijken. Aankleden en met de auto naar de Emergency Room.

Het is opvallend rustig voor de ingang van de ER. Ik doe de deur open en ga de verlichte ruimte binnen. Ook daar is het opmerkelijk stil. De beperkte ruimte is echter gevuld met zeker veertig mensen. Ze liggen op de banken en op de vloer, sommigen zitten op de stoelen. Een man die met onnatuurlijk geknikte benen op een brancard ligt, is al afgedekt met een wit laken.
Het is een griezelige aanblik en bovendien hangt er een vreemde, penetrante lucht, die ik niet direct kan thuisbrengen. Het schaarse verplegend personeel dat nachtdienst heeft, ontwijkt zorgvuldig de vloerpatiënten en verzamelt met opmerkelijke rust alle gegevens voor de patiëntenkaarten.

Het opvallendst is dat iedere patiënt beschilderd lijkt te zijn met felle kleuren à la Karel Appel. Niet een béétje beschilderd, nee, de meesten zitten van kruin tot en met hun schoenen onder een dikke, glimmende verflaag. Ik zie rode, gele en blauwe silhouetten, combinaties van die kleuren en enkele geheel witte mensen.
De overgang tussen huid en kleding is vaak niet duidelijk zichtbaar. Zelfs dat ze Afrikaan moeten zijn, is aan velen niet te zien. Mijn eerste gedachte is dat er een bus is gecrasht met carnavalsgangers. Het doet bizar aan. Zit ik opeens wat te vroeg in de ochtend in een horrorfilm? De hoofdzuster praat mij snel bij.

Een grote bus, vol met passagiers en met nog veel meer grote plastic containers verf onder de stoelen, in de rekken en op het dak, is uit de bocht gevlogen doordat de chauffeur te hard reed en het zwaartepunt voor hem kennelijk onverwacht hoog lag. De bus lag dwars over de weg en even later reed een truck met bomen, waarvan de chauffeur de bus te laat opmerkte, er vol tegenaan. Een geweldige impact: met al die bomen achterop tegen een bus op zijn kant, vol passagiers. Door de klap waren de afgesloten emmers met verf geëxplodeerd tussen de vele passagiers in doodsnood.

Nu, twee uur na dit inferno eindelijk op de ER, zijn de gewonden wat uitgekermd en zitten of liggen ze er gelaten bij, hun wonden en breuken verborgen onder een dikke laag reeds opgedroogde verf. Hoewel er sprake is van veel pain, wordt het mij duidelijk dat de hoofdzuster heeft gebeld vanwege de paint waarmee ze geen raad weet. Ik meen wel dat er wat meer redenen zijn om me te laten komen. Ontzien ze de oude man?

De patiënten die het zwaarst gewond zijn, worden eruit gepikt voor vitale behandelingen. Dat betekent dat je direct ingrijpt in het Afrikaanse systeem van globale zorg voor iedereen bij grote klappen. Alle aandacht van de schaarse zorg voor een paar ernstige patiënten levert direct te weinig aandacht op voor de grote, iets minder ernstige groep, die daardoor weer extra risico loopt.
Bij een man liggen zijn onder- en bovenkaak in veel stukken, alle elementen liggen los en zijn lippen en neus hangen erbij. Ongeveer zoals bij de chauffeur van prinses Diana op die tragische avond, stel ik me voor. Een klein meisje begint enorm te huilen omdat zij haar moeder, die compleet onder de verf zit en die haar even wil vasthouden, niet herkent. Een man heeft een spiegeltje bemachtigd en staart naar zijn gele, glimmende gezicht. Een dode, onherkenbaar onder de felblauwe verf, wordt afgevoerd naar het mortuarium.

‘Doctor, you don’t want to make a picture?’, vraagt de hoofdzuster. Hoewel ik besef dat ik dit nooit meer te zien krijg, kan ik het niet.
Er wordt iemand de stad ingestuurd om bij een schilder verfverdunner te halen. Hij komt even later weer terug: ‘Moet het terpentine of thinner zijn?’
Lastige vraag zo vroeg in de morgen. ‘Thinner liever niet op de huid, vraag maar om terpentine.’
‘De schilder heeft alleen terpentine, zegt ie.’
‘Dus wat wordt het dan?’
‘Terpentine!’

Het is intussen licht geworden. Met taxi’s worden er nog voortdurend slachtoffers afgeleverd. We tellen uiteindelijk zeven doden en vijf ernstig gewonden. De rest heeft lichtere verwondingen en vooral veel paint. Als de verfverdunner arriveert, staan zich even later buiten dertig man te wassen met één emmer terpentine. Gelukkig roken er niet veel Ghanezen, maar ook een startende auto kan een steekvlam veroorzaken. Langzaamaan worden de schilderwerken weer mensen.
De plaats van het ongeval, met de twee gecrashte voertuigen in de berm, wordt nog steeds gemarkeerd door de felle kleuren. Die zullen nog wel even zichtbaar blijven. Maar uiteindelijk slijt die paint wel en wordt die even onzichtbaar als de pain die blijft.

Harry Wegdam, chirurg in Techiman, Ghana

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Tijdschriftarchief | Nieuwsbrief

Volg Medisch Contact op Twitter

Best gewaardeerde docs

Meer documentaires »»

Best gewaardeerde films

Meer films »»

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd