Ga naar dashboard
U bent nu hier:

Sweet meat

Publicatie Nr. 45 - 08 november 2005
Jaargang 2005
Rubriek Over de grens
Auteur H. Wegdam
Pagina's 1810 - 1811

In Ghana is elk dier op de eerste plaats meat. Ik weet dit van dertig jaar terug toen er een verdwaald vogeltje in onze kamer rondvloog, dat na enige tijd door Hillary, onze huisjongen, werd gevangen.

‘Nou, laat hem nu maar buiten los’, zei mijn vrouw.
Hij streelde het en zei: ‘I think I will chop him tonight.’
Antilopen, apen, grasscutters, grote slakken en ook ratten worden in groten getale langs de weg te koop aangeboden. Alles wat vliegt en loopt, is potentieel meat. Soms kleven aan het consumeren ervan gevaren. De aangeboden dieren zijn vaak met gif gedood. Pas later krijgen ze een snee in de nek om dit te verdoezelen. Om ze langer goed te houden, worden ze soms zelfs ingespoten met formaline.
Meat is nóg aantrekkelijker als het ook nog sweet blijkt te zijn, zoals het vlees van de amokua. Deze eekhoorn voedt zich met zaden en pinda’s. Als je iemand hoort zeggen: ‘The meat of the amokua is very sweet-óóóh!’, lees je op z’n gezicht de onweerstaanbaarheid ervan.
Beeld: H. Wegdam
Gedurende mijn acht jaar als chirurg in Ghana hoorde ik allerlei verhalen over de amokua.
Familieleden komen met een patiënt naar de Emergency. Deze, vaak een mannelijke adolescent, is in slechte toestand, hij is onrustig en slaat wartaal uit. Hij heeft koorts en pijnlijke gezwollen gewrichten en soms is er exantheem meestal aan de extremiteiten. Soms bloedt hij uit neus of darmen. Thuis is hij al enkele dagen in bed gebleven en de familie heeft van alles geprobeerd om de ziekte te bezweren. Vaak overlijdt de patiënt kort na opname in het ziekenhuis. Later komt dan het verhaal eruit dat de patiënt door een amokua is gebeten.

Overlijden aan een eekhoornbeet? Ik vraag het een ervaren medical assistant. ‘Oh yes, the amokua is very poisonous. A bite by that squirrel can kill you.’ Eekhoorns giftig? Is daarover iets bekend in de literatuur? Is het een gif of iets anders? Onze co-assistenten uit Nijmegen vinden op internet iets over eekhoornbeten bij Amerikanen. Bij de Amerikaanse grey groundsquirrel werd Francisella tularensis (de veroorzaker van tularemie, een pestachtige ziekte bij knaagdieren) en ook Spirillum minus en Streptobacillus monoliformis geïsoleerd. Deze laatste twee zijn spirocheetachtigen.
Een beet leidt bij de mens tot koorts, exantheem, later vesico-papillaire erupties, vergrote klieren in de oksel en braken na vijf dagen. Maar niets over dodelijke afloop. De co’s beschrijven alles in hun verslag en we vergeten het weer voor een tijdje.

Dan wordt een 17-jarige knaap met een eekhoornbeet opgenomen in Techiman. Hij was achter een eekhoorn aangegaan, kreeg het dier te pakken, maar werd in zijn rechterduim gebeten, net voor hij hem kon afmaken. De familie genoot ’s avonds van het vlees; de beet werd door de zoon verzwegen.
Twee dagen later kon hij niet meer lopen. Daarbij had hij diarree en stekende hoofdpijn. Zijn ouders begrepen er niets van tot hij vertelde over de beet. Toen werd hij naar ons ziekenhuis gebracht.                                                                                                                                                           Beeld: H. Wegdam
Eindelijk zie ik het ziektebeeld zelf van dichtbij. Ik wil meer te weten komen van dit wonderlijke beeld en probeer natuurlijk om hem erdoor te slepen. Twee Nijmeegse co’s leggen alles vast.
Wat zich daarna afspeelt, is imponerend. Bij opname vallen vooral de zeer zieke indruk, de koorts en de pijnlijke zwelling van gelaat en gewrichten op. De jongen heeft het gevoel dat zijn knieën in brand staan en kan zijn benen door de pijn bijna niet van het bed lichten. De beet in zijn rechterduim is nauwelijks zichtbaar. Hij is volledig helder en zijn vitale functies zijn stabiel. Temperatuur is licht verhoogd. Hij krijgt ATS, infuus en antibiotica.
De volgende dag is hij nog zieker. Er hebben zich kleine, donkere blaasjes gevormd vooral op de huid van rug en ledematen. Er worden kweken gemaakt van bloed, blaasjes en CS-fluid en er wordt spijt-serum bewaard.
De derde dag krijgt hij een heftige neusbloeding, waarbij hij veel bloed verliest. We krijgen de bloeding ternauwernood onder controle. De bloedplaatjes zijn gezakt tot 38.000, bloedingstijd en stollingstijd zijn sterk verlengd. We geven hem vers bloed om de bloedplaatjes op te krikken, want hij bloedt nog steeds. We vrezen hem te verliezen.
De huidafwijkingen breiden zich gestaag uit. Er treedt desquamatie op van huiddelen en het lijkt of er bloed onder de afgestoten huid zit. De defecten aan de huid van de extremiteiten lijken na een week op diepe tweedegraadsverbrandingen en we behandelen hem in isolatie met silver-sulfa-diazinezalf. Vooral op de rug worden scherp begrensde uitgeponste ulcera zichtbaar. Door de pijn in de gewrichten is lopen uitgesloten.

Aan de hand van de symptomen slaan we de ‘Manson-Bar’, de bijbel op het gebied van tropenziekten, er op na. Opeens stuiten we op rat bite fever, die ook door bijvoorbeeld eekhoorns kan worden overgebracht. Is dit een vorm van rat bite fever?
Het beeld past bij rat bite fever veroorzaakt door de Streptobacillus moniliformis: doorgaans korte incubatietijd, geen ontsteking van de beet, 50 procent ontwikkelt een aseptische polyartritis en bij 20 procent van de patiënten met een rash treedt desquamatie van de huid van vooral handen en voeten op. De dodelijke afloop is vaak het gevolg van een myocarditis, die we bij hem slechts hebben kunnen aantonen door een afwijkend ECG en een sterk vergroot hart op de thoraxfoto. Ook zijn extreme vermoeidheid en kortademigheid wijzen hierop. Al onze verdere onderzoeken (lumbaalpunctie, bloedkweken en allerlei uitstrijkjes) lopen vast omdat de veroorzaker van deze ellende zo moeilijk aantoonbaar is.

Heel langzaam knapt hij onder de medicatie (onder meer doxycycline) een beetje op. In de weken daarop zien we granulatie en epithelialisatie van de huiddefecten optreden met defecten in de pigmentlaag. Hij gaat er wat gespikkeld uitzien. De gewrichten worden langzaam slanker en minder pijnlijk. Fysiotherapie heeft ze soepel kunnen houden en verzorgt nu ook wat mobilisatie. Na zes weken kan hij worden ontslagen, gespikkeld en wel.

Maar het is nog niet klaar. Papa duwt me tijdens de laatste visite een brief in handen:

Please Doctor,
I thank you very much for what you did for my son. We are very grateful indeed. We have only óne problem. We have spent all our money during the admission of my son for food and the medicines are very expensive. We cannot pay our bill, so please, we beg you to help us to settle.
May God bless you!
Father of Daniël with squirrel-bite.

Na al onze inspanningen krijgen we nu ook de rekening gepresenteerd. Papa heeft kennelijk opgemerkt dat we tijdens de opname wel buitengewoon geïnteresseerd waren in het ziektebeeld van zijn zoon. Al die foto’s en ook het eiwitrijke voedsel om hem erdoor te slepen. Zóveel belangstelling, mag het dan wat extra kosten? Dit is Afrika!
Na een paar weken duikt papa opeens weer op. Hij heeft een zwarte plastic zak bij zich die een enorm penetrante lucht afgeeft. Hij had me lopen zoeken en was blij dat hij me nu gevonden had. Hij maakt het zakje open en voor het eerst zie ik een echte amokua. Ik had hem kennelijk tijdens de opname van zijn zoon eens gevraagd een amokua te tonen. Hij was op jacht gegaan en had er een geschoten.
Magnifiek toch hoe hij op deze manier de casus fraai afsluit en ons bedankt. Dit is ook Afrika.
‘Do you still eat him?’, vroeg ik hem naar ik dacht ten overvloede. Zijn ogen beginnen te glimmen en hij slikt voor hij antwoordt: ‘Oh yes, doctor, it’s an amokua!’

Harry Wegdam, chirurg Techiman Ghana

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Tijdschriftarchief | Nieuwsbrief

Volg Medisch Contact op Twitter

Best gewaardeerde docs

Meer documentaires »»

Best gewaardeerde films

Meer films »»

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd