Ga naar dashboard
U bent nu hier:

Chirurg in Ghana - Good wife!

Publicatie Nr. 26 - 25 juni 2008
Jaargang 2008
Rubriek Over de grens
Auteur Harry H.J. Wegdam
Pagina's 1130 - 1131

Zijn we in het westen niet wat jaloers op de wijze waarop iedereen hier van alles op het hoofd draagt en toch beide handen weet vrij te houden voor iets anders? Een fles die rechtop staat op het hoofd of een plateau met oranje wortels, die als een pruik naar alle kanten uitsteken en statig voortglijdt boven de menigte uit. Dan weer is het een naaimachine, een mand met koopwaar of een bos hout die boven ooghoogte voorbijkomt.

Of een OK-zuster, die met een instrumentennet op haar hoofd loopt en dit na een tijdje niet meer kan vinden, omdat ze even is vergeten dat ze het daar draagt.

Men heeft hier het voordeel van de paplepel, het ziet er allemaal aardig uit én maakt een essentieel onderdeel uit van de couleur locale.

Het wordt echter bedenkelijk als de gedragen lasten groter worden en daardoor levensbedreigend en soms zelfs dodelijk blijken. Complete boomstammen worden vervoerd op het hoofd. Of een grote mand met cacaobonen van veertig kilo, ook nog over een smal paadje in de bush.

U kunt zich voorstellen dat je met een te zware last je hoofd niet gemakkelijk draait en zeker moeilijkheden hebt om te zien waar je je voeten neerzet. Dat leidt soms tot een lichte struikelbeweging waarbij de balans in musculatuur rond de nekwervels net even wordt verstoord. Met een zware last op het hoofd is het gevolg dan een cervicale wervelluxatie of een luxatiefractuur met niet zelden een hoge dwarslaesie als gevolg.

Als je later de röntgenfoto ziet van de nek met ergens een wervelshift van een centimeter, dan weet je waar de desastreuze knik in het op de foto onzichtbare ruggenmerg moet zitten. Je krijgt het er koud van.

De kansen hier zijn niet erg goed voor patiënten met deze dwarslaesies. We vangen ze op, reponeren de luxatie onder doorlichting, geven een kraag of tractie en kijken vervolgens of er wat regressie van de afwijkingen optreedt. Als dat het geval is, houden we ze hier en doen met behulp van fysiotherapie wat we kunnen. Is dat niet zo, dan kunnen we kiezen tussen doorsturen naar een academisch ‘centrum’ - waar de overlevingskansen niet veel groter zijn dan bij ons - of ze naar hun hometown sturen. Ik heb het nooit aangedurfd om daar te gaan kijken; ‘wat niet weet, wat niet deert?’

In hun hometown krijgen ze echter liefdevolle verzorging van familieleden, met natuurlijk uiteindelijk dezelfde afloop. We kunnen patiënten met een totale dwarslaesies niet opgenomen houden, want ze beleggen schaarse bedden voor lange tijd, liggen finaal door, vragen daardoor veel aandacht van onze schaarse verpleegkundigen en gaan uiteindelijk onder onze verantwoordelijkheid toch dood.

Klinkt het hardvochtig als ik zeg dat we onze schaarse bedden hier bij voorkeur open houden voor patiënten met gerede kansen? Bijvoorbeeld voor vitale mensen met een trauma die je door adequate behandeling kunt behoeden invalide te worden voor de rest van hun leven. Is dit wat men in Nederland ‘keuzen in de zorg’ noemt? U mag het zelf uitmaken.

De polikliniek die ik hier en in diverse andere ziekenhuizen doe, is gevuld met een groot aantal patiënten met lage rugklachten, meestal vrouwen. Waarom is dat zo? Het begint al bij jonge meisjes, als ze geacht worden te letten op een jonger broertje of zusje. Wat is eenvoudiger dan de kleine op de rug te nemen? Klein draagt nog kleiner, maar de gewichtsratio is klein. En dan nog elke dag twee keer een volle emmer water op het hoofd van de bron naar het huis. 

Later is datzelfde meisje vrouw geworden. Dan draagt ze, terwijl ze van de farm terugloopt naar huis, de zware oogst plus brandhout op haar hoofd. Haar man loopt achter haar met niets anders op zijn hoofd dan een groot mes. Als je vraagt waarom dat zo is verdeeld, zegt hij dat hij zijn handen vrij moet hebben om vrouw en oogst te beschermen tegen aanvallers.

Hoe denk je dat het op den duur met haar ruggenwervels gaat? Spondylartrose, spondylolisthesis en radiculaire symptomen zijn aan de orde van de dag. En wat kunnen we er hier mee? Tractie, een korset, soms komt er een rugteam van buiten Ghana, dat in korte tijd wat toegezonden patiënten opereert. Maar alles bij elkaar ziet de behandeling er schamel uit.

Het meisje wil voldoen aan de verwachting van de ouders om een goede dochter te zijn en de echtgenote toont haar man dat ze sterk is en een waardevol onderdeel van het gezin. En beiden belasten ze hun rug langdurig en bovenmatig.

Toen ik recentelijk een bevriende Chief van 56 jaar in een naburig dorp opzocht, zei hij bij het weggaan dat zijn even oude echtgenote zo’n last had van haar rug. Het was dé gelegenheid om er iets over te zeggen. Ik had het over het dilemma waarin vrouwen hier verkeren: een goede vrouw te zijn met een slechte rug in het vooruitzicht, of als een slechte vrouw te worden bestempeld met een goede rug op latere leeftijd.

De verwachtingen van de man ten aanzien van de transportcapaciteit van de vrouw zijn te hoog gespannen om later te mogen rekenen op een vrouw zonder rugklachten. Er zou wat meer balans moeten komen in die verwachtingen en het dienstbare gedrag dat tot de genoemde klachten leidt.

Er verscheen even een twinkeling in zijn ogen. Hij zei dat hij het nog nooit zo had gezien en dat hij wat ik hem had verteld, beslist bij een gelegenheid tegen his people zou zeggen. Hij heeft autoriteit en bereik, dus dat komt wel goed.
En tot slot wees hij op zijn vrouw, met de zin dat zij, gezien haar rugklachten, dus wel een very good wife moest zijn.

Harry H.J. Wegdam, chirurg in Techiman, Ghana
Beeld: Harry Wegdam

PDF van dit artikel

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Tijdschriftarchief | Nieuwsbrief

Volg Medisch Contact op Twitter

Best gewaardeerde docs

Meer documentaires »»

Best gewaardeerde films

Meer films »»

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd