Tropenarts in Congo-Brazzaville - Twee geiten
| Publicatie | Nr. 37 - 08 september 2009 |
|---|---|
| Jaargang | 2009 |
| Rubriek | Over de grens |
| Auteur | Matthijs Botman |
| Pagina's | 1537 |
Terwijl ik een lumbaalpunctie verricht bij een tweejarig kind dat ondanks de malariabehandeling hoge koorts houdt, rijdt een vrachtauto het ziekenhuisterrein op. Mijn nekharen staan reflexmatig overeind als ik de overvolle laadbak zie. ‘Niet weer een verkeersongeluk met veel zwaargewonden’, hoor ik de verpleegkundige met een groot kruis om haar hals hardop bidden. Ik bid voor de gelegenheid mee.
Noord-Congo: één ziekenhuis in een gebied met 1,3 miljoen hectare tropisch regenwoud en 30.000 inwoners. beeld: auteur
Het valt echter mee. Er is slechts één zieke man uit een dorp 90 km verderop met relatief veel begeleiders. Ze reizen waarschijnlijk mee om de markt te bezoeken.
Mijn eerste indruk: algemene malaise, waarschijnlijk koorts, want ze wikkelen hem in natte doeken. Ernstige malaria?
De patiënt loopt ondersteund door de begeleiders het ziekenhuis in. Omdat hij nog bij kennis is en de assistent op de spoedeisende hulp hem zal opvangen, ga ik door met de zaalronde.
Ik heb mijn handen vol, want er heerst een kleine meningitisepidemie. Behalve drie kinderen met purulente liquor cerebrospinalis en de gebruikelijke malariagevallen, zijn er veel hiv-patiënten met complicaties als tuberculose, pneumonie of herpes zoster. Daarnaast zijn er een placenta praevia en een scrotale hernia die wachten op een operatie.
Samen met een Congolese arts werk ik hier in Noord-Congo in het enige ziekenhuis in een gebied met 1,3 miljoen hectare tropisch regenwoud en ongeveer 30 duizend inwoners. De afgelopen tien jaar werkte de Congolese arts alleen. Voordat hij hier kwam waren de twee artsen die hier werkten beiden binnen een jaar overleden.
Dat zegt iets over de werkdruk en ook over het uithoudingsvermogen van mijn collega. Ik heb veel respect voor hem. Ook de bevolking hier heeft veel ontzag voor hem. Zij schrijven hem echter bovennatuurlijke krachten toe. De dokter is een tovenaar. Zijn voorgangers waren simpelweg niet opgewassen tegen de vervloekingen van ontevreden patiënten.
‘Vous êtes pour moi comme l’oxygène’, zei hij toen ik drie maanden geleden aankwam. Ik was vereerd met die rol. Enthousiast begon ik hem uit te leggen wat er allemaal is veranderd sinds hij in Moskou afstudeerde.
Nu, drie maanden later tijdens een dienst alleen, voel ik een fractie van de druk die hij de afgelopen tien jaar moet hebben gevoeld. Als ik klaar ben met de zaalronde instrueer ik de anesthesieassistent om de twee operaties voor te bereiden: ‘Eerst de placenta praevia die vanmorgen is begonnen te bloeden bij een amenorroeduur van 32 weken. Vergeet je niet bloeddonors te zoeken en een bloedtransfusie klaar te maken voordat we beginnen? En is de hiv-test negatief?’ Ik realiseer me dat ik de afgelopen maanden meer van hem heb geleerd dan hij van mij.
Als ik na de operaties over de gang loop, word ik geroepen door de verpleegkundige met het grote kruis om haar nek. De nieuwe patiënt die ’s morgens is opgenomen, knapt niet op na de behandeling voor cerebrale malaria. Hij ligt zwetend en verward in bed. Denkend aan de meningitisepidemie herhaal ik de anamnese en het lichamelijk onderzoek: sinds een week verzwakt met hevige koortsaanvallen, hoofdpijn, enkele dagen diarree.
Frequentie en hoeveelheid niet bekend. Bij het lichamelijk onderzoek is de patiënt verward en nauwelijks aanspreekbaar. Verminderde huidturgor en een bloeddruk van 60/40. Dubieuze nekstijfheid. Het aanvullend onderzoek toont een lichte leukocytose en een sterke hemoconcentratie. De dikke druppel voor malaria is negatief. Ik besluit meteen te rehydreren, begin alvast met breedspectrumantibiotica en doe ondertussen een lumbaalpunctie en een hiv-test.
De volgende morgen blijken beide testen tot mijn verbazing zonder afwijkingen. De toestand van mijn patiënt is echter verslechterd, ondanks antibiotica, malariamedicatie en 4 liter intraveneus vocht inclusief een zak glucose 5% tegen de hypoglykemie. Hij reageert nog net op aanspreken maar ligt apathisch in bed, zwaar transpirerend met een bloeddruk van 90/60. Ik bedenk me dat er deze ochtend een vliegtuig naar de hoofdstad gaat en beslis dat we deze kans moeten benutten. We kunnen deze patiënt evacueren. Wat heeft hij in godsnaam? Ik zie het niet.
Ik besluit het risico van de reis te accepteren. Een verpleegkundige begeleidt de patiënt en continueert de behandeling tijdens de reis.
Met een wat afgeslankt team werken we door in het ziekenhuis. Er is een jongen met zijn motor tegen een boom gereden. Het resultaat: een grote scheurwond met een ruptuur van de patellapees die moet worden gehecht.
Die avond gaat de telefoon. De verpleegkundige is met de patiënt in het ziekenhuis in Brazzaville aangekomen. Het was een lastige klus. De piloten weigerden aanvankelijk de zeer zieke man mee te nemen. Daarna was het vliegtuig onderweg eerst nog in de stad Impfondo geland om een of andere minister op te halen.
Als de verpleegkundige de resultaten van het allereerste onderzoek doorgeeft, kan ik mezelf wel afschieten. Glucose 30 mmol/l, urineonderzoek: ketonen +++. Diagnose: hyperosmolair ketoacidotisch coma.
Hoe kon ik de controle van de bloedglucose vergeten? Als ik er de website van de World Health Organization op nakijk, word ik met mijn neus op de feiten gedrukt. Diabetes is geen ziekte van westerse landen: 80 procent van de mensen met diabetes leeft in landen met een laag of gemiddeld inkomen. Hun aantal neemt bovendien sterk toe: van 150 miljoen wereldwijd in 2000 naar 246 miljoen diabetespatiënten in 2007.
Het schaamrood staat op mijn kaken. Even later krijg ik het bericht dat hij is overleden. Overigens net als twee van de drie meningitispatiënten op mijn afdeling.
Afrika is niet mild. Of misschien toch wel enigszins voor een blanke dokter? Er wordt mij niets kwalijk genomen want de dood was onvermijdelijk. De verklaring van de familie van de man is even eenvoudig als onbegrijpelijk: hij is gedood door de geest van zijn oom, omdat hij vorige week weigerde twee geiten af te staan.
Matthijs Botman, tropenarts
Tropenarts in Congo-Brazzaville
Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (1)
"Met toenemende verbazing lees ik in het artikel ‘Twee geiten’ van Matthijs Botman hoe er in Congo wel erg luchtig wordt gedaan over drie dode patiënten op een dag. Je zou haast het idee krijgen dat het overlijden van een patiënt in Congo op een of andere manier minder ernstig is dan hier.
Het kan door de familieleden ook nauwelijks meer als toeval worden gezien dat deze arme diabetespatiënt terechtkomt bij een witte arts; de enige witte arts in ‘een gebied van 1,3 miljoen hectare tropisch regenwoud’ (wit is ook de kleur van de dood in veel delen van Afrika). Een arts die op dat moment ook plotseling al zijn basiskennis van de universiteit is vergeten, want elke coassistent denkt toch op zijn minst aan de mogelijkheid van een diabetisch coma. Als dan bovendien nog de Afrikaanse collega, die het probleem waarschijnlijk wel zou hebben herkend, ‘toevallig’ die dag weg is, ga je toch haast geloven in een hogere macht.
Natuurlijk wordt de dood van deze patiënt de auteur niet kwalijk genomen – hij is immers enkel het instrument geweest van de kwaadgestemde geesten.
De openheid en transparantie die dit verhaal lijkt uit te stralen is ook relatief, want tenzij wij een Franse vertaling van MC laten circuleren (of zo mogelijk een versie in Lingala of Kituba) is de kans dat het in Congo wordt gelezen niet erg groot, want Nederlands valt niet onder de 57 talen die in Congo worden gesproken. Het zou misschien ook niet een erg goede reclame zijn voor de Nederlandse gezondheidszorg.
Rotterdam, oktober 2009
Johannes Borgstein, keel-, neus- en oorarts"
Best gewaardeerde docs
De Echte Coassistent
16-03-2011 |
De televisiereeks De Echte Coassistent volgt zes studenten geneeskunde tijdens hun coschappen in het Deventer Ziekenhuis. »»
Reacties: Plaats een reactie
Doc: Retourtje hiernamaals
15-03-2012 |
Retourtje hiernamaals is een documentaire over de veranderingen die mensen ondergaan nadat ze een bijna-dood- ervaring (BDE) hebben gehad. »»
Reacties: Plaats een reactie
Best gewaardeerde films
Film: Intouchables - Olivier Nakache, Eric Toledano
24-04-2012 |
Subliem acteerwerk in Intouchables, een op feiten gebaseerde film die bijna twintig miljoen Fransen naar de bioscoop trok. »»
Reacties: 2 reacties
Film: De goede dood - Wannie de Wijn
22-02-2012 |
‘Ik heb niks te maken met de dood. De dood is van jullie. Het sterven is van mij.’
Het klinkt hard, maar het komt er wel op neer voor de familie en vrienden van de ongeneeslijk zieke Bernhard, die besloten heeft om te sterven. »»
Reacties: Plaats een reactie
