Ga naar dashboard
U bent nu hier:

Medicatieoverdracht nog lang niet veilig

Publicatie Nr. 41 - 14 oktober 2010
Jaargang 2010
Rubriek Artikelen
Auteur J.R.B.J. Brouwers, dr. Marjo J.A. Janssen, drs. Nicolette A.E.M. van Lent-Evers, prof. dr. Peter A.G.M. De Smet
Pagina's 2142-2144

Spoorboekje moet communicatie stroomlijnen

Fouten in de medicatieoverdracht vormen een belangrijke en onnodige oorzaak van morbiditeit. Daarom is vanaf januari 2011 het Spoorboekje voor de Medicatieoverdracht verplicht. Maar de vraag is: staan volgend jaar de wissels goed en de seinen op veilig?

In Nederland wordt circa 10 procent van de ziekenhuisopnames bij ouderen veroorzaakt door geneesmiddelgebruik, waarvan de helft is te voorkomen. Een kwart van de geneesmiddelgerelateerde problemen (GGP’s) ontstaat door problemen in de medicatieoverdracht.1

Goed voorschrijven is het startpunt van elke farmacotherapeutische interventie. Vervolgens is goed communiceren een cruciale stap in het medicatieproces, met als kernpunt het invullen van de regierol bij complexe patiënten.2 Hiertoe is het benoemen van één zorgverlener met een stevige regierol hard nodig. Voor een juiste beoordeling moeten alle betrokkenen in het behandel- of ondersteunende proces beschikken over de juiste medicatiegegevens en aanvullende gegevens. Juist die aanvullende gegevens gaan volgend jaar bij de medicatieoverdracht tussen zorgverleners een probleem vormen. De nieuwe richtlijn stelt dat de apotheker, de huisarts en bij ziekenhuisopname de medisch specialist een taak (dus regierol) hebben in het proces van medicatieoverdracht. Maar dit lijkt bij voorbaat weinig kans van slagen te hebben in ziekenhuizen. De snijdend specialisten in ziekenhuizen kan en mag je niet belasten met deze taak en het delegeren aan aiossen zal de uitvoer van deze verplichting in kwalitatief opzicht ook geen goed doen.

Op de vraag ‘Is het veld voorbereid op de IGZ-eis met betrekking tot medicatieoverdracht?’, luidt het antwoord op dit moment dus volmondig: nee.

Off-label
Een stevige regiefunctie in de transmurale medicatieoverdracht voor de ziekenhuisapotheker lijkt een voor de hand liggend uitgangspunt, omdat hij een belangrijke ‘risk modifier’ is.3 Maar de apotheker brengt alleen (elektronische) medicatiegegevens in de ketenzorg in, en dat is niet genoeg. Er moet ook een beoordeling plaatsvinden van het totale polyfarmacieprofiel en dit kan alleen als de apotheker ook over gegevens uit het medisch patiëntendossier beschikt. Het verplicht vermelden van de indicatie op het recept zou een stap in de goede richting zijn. De apotheker zou dan immers gemakkelijker de doseringen, maar ook contra-indicaties of off-labelgebruik kunnen toetsen en ter discussie stellen. Echter de koepel van huisartsen is in dit opzicht terughoudend (wellicht uit angst voor ondermijning van de eigen regiefunctie?), en dus zijn de apothekers niet in staat hun ondersteunende rol goed uit te voeren.

Elektronische registratie
Tien jaar geleden is de noodzaak en het nut van elektronische communicatie tussen huisarts en apotheker al onderkend.4 De kwaliteit van communicatie van medicatiegegevens bij opname en ontslag in ziekenhuizen blijft echter nog steeds ver onder de maat.5 6 Maar liefst 80 procent van de ontslagbrieven bevat onvolledige medicatieregistratie en bij elke ontslagen patiënt zijn meer dan twee interventies nodig om potentiële fouten te voorkomen. Ook wordt door onvolledige communicatie 27 procent van de in het ziekenhuis bewust gestopte medicatie bij ouderen, toch opnieuw gestart binnen zes maanden na ontslag.7 Uit de Centrale Medicatiefouten Registratie blijkt dat 27 procent van de gebruikte medicatie per abuis niet is vermeld. Het gaat vaak om antihypertensiva en antistollingsmiddelen. In een kwart van de medicatieoverdrachtgegevens is de dosering onjuist vermeld.8

Het door apothekers geroemde Open Zorg Informatie Systeem (OZIS) voor medicatieoverdracht blijkt ten opzichte van de klassieke faxcommunicatie ook minder betrouwbaar dan verwacht. Afwijkingen van 25 tot 80 procent in de OZIS-medicatieoverzichtlijst ten opzichte van andere (klassieke) vormen van medicatieoverdracht geven te denken.9

In een kwart van
de gevallen is de dosering onjuist vermeld

Het vaststellen van een Actueel Gevalideerd-Medicatie Overzicht voor Medicatieoverdracht (AMO) heeft prioriteit om fouten in de ketenzorg en daarmee schade aan patiënten te voorkomen.10-12 Immers, bij een niet-actueel en niet-gevalideerd medicatieoverzicht zal (elektronische) communicatie het dupliceren van onvolledigheden en fouten in het medicatieoverzicht te gemakkelijk maken.

Dus moet de conclusie zijn: eerst goed controleren en informeren voordat de medicatieoverdracht plaatsvindt. Een goed AMO kan hierbij houvast bieden.

Het Spoorboekje voor Medicatieoverdracht volgen is niet voldoende. Alle wissels moeten feilloos werken: het sein springt niet automatisch op rood als de trein, lees communicatie in de keten, eenmaal op volle kracht gaat rijden. Volgens de ‘trendwatchers’ gaan we snel naar een papierloos tijdperk. Het voorschrijf-controle-monitoring- en informatieproces moet echter blijven werken, ook als de stroom van de bovenleiding onverhoeds uitvalt. Goede back-upfaciliteiten zijn dan ook onontbeerlijk.

750 verkeersdoden per jaar vinden we te veel, 1500 doden door medicatiefouten hebben we jarenlang lankmoedig geaccepteerd. Het sein voor de medicatieoverdracht moet in 2011 op veilig.

prof. dr. J.R.B.J. Brouwers, klinisch farmacoloog, Rijksuniversiteit Groningen en UMC Utrecht
dr. Marjo J.A. Janssen, ziekenhuisapotheker/klinisch farmacoloog, Sint Lucas
Andreas Ziekenhuis Amsterdam
drs. Nicolette A.E.M. van Lent-Evers, ziekenhuisapotheker, Diakonessenhuis Utrecht en Zeist
prof. dr. Peter A.G.M. De Smet, apotheker/klinisch farmacoloog, UMC St Radboud, Nijmegen

Correspondentieadres: jrbjbrouwers@planet.nl; c.c.: redactie@medischcontact.nl.
Geen belangenverstrengeling gemeld.

Samenvatting

  • Het Spoorboekje Medicatieoverdracht wordt in 2011 van kracht.
  • Het veld lijkt nog niet voorbereid op de eisen voor medicatieoverdracht van de IGZ.
  • Herevaluatie van de gebruikte medicatie en het vaststellen van een nieuw actueel medicatieoverzicht is nodig voordat overdracht plaatsvindt.
  • Ook is onduidelijk welke zorgverlener de regie voert.

Klik hier voor een PDF van dit artikel

Eerdere MC-artikelen over dit onderwerp:

  • Op 1 januari 2011 wordt de conceptrichtlijn ‘Overdracht van medicatiegegevens in de keten’ definitief ingevoerd.
  • MC organiseerde een rondetafelgesprek over de handreiking. Hoofdinspecteur Wim Schellekens, KNMG-voorzitter Arie Kruseman en anesthesioloog André Wolff beoordelen de tekst op zijn merites.

Klik hier voor de richtlijn van de IGZ en het ministerie van VWS en negentien veldpartijen: 'Medicatieveiligheid voor kwetsbare groepen in de langdurige zorg en zorg thuis onvoldoende'

Referenties

1 De Smet PAGM, HARM-Wrestling Group. Hospital admissions related to medications and implementing guidelines. Arch Intern Med 2009; 169(8): 810-1.

2 Zie http://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/200801.pdf --> het GR rapport Ouder-dom komt met gebreken].

3 Drenth-van Maanen CA, Van Marum RJ, Knol W et al. Precribing optimization method for improving prescribing in elderly patients receiving polypharmacy: results of applicayion to case histories by general practitioners Drugs and Aging 2009; 26: 687-701.

4 Spee J, van Marum RJ, Egberts ACG et al. Gestructureerde medicatieanamnese bij opname van oudere patiënten in het ziekenhuis. Ned T v Geneesk 2010; 154: 487-494.

5 De Leeuw M. 80% medicatieontslagbrieven klopt niet. Pharm Weekbl 2010; 145.

6 De Leeuw M. Te weinig communicatie na ziekenhuisontslag: veel mis bij overdracht. Pharm Weekbl 2010; 145: 12-13.

7 Van der Linden CM, Kerskes MC, Bijl AM, Egberts AC, Jansen PA. Represcription after adverse drug reaction in the elderly: a descriptive study. Arch Intern Med 2006; 1666: 1666-7.

8 Van Rhijn A, Van Soest-Segers B, De Roos A, Karapinar F. Missers aan de ziekenhuispoort. Pharm Weekbl 2010; 145: 20-2.

9 Langbroek JM, Kiewiet JP, Van Roon EN. De kwaliteit van OZIS gemeten: in elektronische overzichten valt nog veel te verbeteren. PW Wet Platvorm 2010; 4(5)90-2.

10 Kripalani S, LeFevre F, Philips CO et al. Deficits in communication and information transfer between hospital based and primary care medicines: implications for patient safety and continuity of care. JAMA 2007; 297: 831-41.

11 Scullin C, Scott MG, Hogg A et l. An innovative approach to integrated medicines management. J Eval Clin Pract 2007; 13: 781-8.

12 Karapinar F, Van den Bemt PMLA, Zoer J et al. Information needs of general practitioners regarding discharge medication: content, timing and pharmacotherapeutic advices. Pharm World Sci 2010; 32(2): 172-8.

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Tijdschriftarchief | Nieuwsbrief

Volg Medisch Contact op Twitter

Best gewaardeerde docs

Meer documentaires »»

Best gewaardeerde films

Meer films »»

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd