Persoonlijke DNA-kaart voor klinisch gebruik

Voor de eerste keer zijn onderzoekers erin geslaagd het genoom van een gezond individu te gebruiken om het risico op ziekten te voorspellen.

Euan Ashley c.s. van de Stanford University School of Medicine in de VS berichten daarover in een omvangrijk artikel dat in The Lancet.

‘Slachtoffer’ van de onderzoekers was één van hun coauteurs, de veertigjarige hoogleraar Bio-engineering Stephen Quake. Quake is ogenschijnlijk gezond en sportief, maar blijkt behept met een familiegeschiedenis van coronaire vaatziekten en plotseling overlijden.

Quake verwierf vorig jaar enige bekendheid toen hij bekend maakte dat hij met behulp van mede door hem zelf ontwikkelde technologie voor minder dan 50.000 dollar de DNA-sequentie van zijn genoom had bepaald en gepubliceerd. Zijn collega’s aan de Stanford universiteit konden daar nu op voortbouwen.

Om de genetische gegevens klinisch te kunnen interpreteren maakten Ashley c.s. gebruik van een groot aantal databases met genetische informatie. Ze ontwikkelden verder een algoritme om de genetische data van Quake te koppelen aan wat op basis van leeftijd en geslacht al bekend was over het risico op een 55-tal aandoeningen, van obesitas en diabetes tot schizofrenie en parodontitis. Gaandeweg werd zo ook duidelijk waar nog hiaten in de kennis bestaan. Zo is er volgens Ashley c.s. behoefte aan een omvattende database van zeldzame genmutaties.

De resultaten van de analyse pakken niet onverdeeld gunstig uit voor Quake. Hij loopt een verhoogd risico op een hartaanval, op diabetes type 2 en op prostaatkanker. Hij blijkt bovendien drager van drie zeldzame genvarianten die alle in verband zijn gebracht met hartstilstand. Ook vonden de onderzoekers een variant van een gen dat is geassocieerd met osteoartritis. Niet verrassend, want ook hier bleek een familiegeschiedenis te bestaan. En bij navraag bleek Quake last te hebben van chronische kniepijn. Een formele diagnose werd echter niet gesteld.

Goed nieuws is dat Quake indien nodig genetisch gezien goed zal reageren op statines, maar waarschijnlijk is wel een wat verhoogde dosis nodig.

Weer minder goed nieuws is dat Quake ook drager blijkt van een gen dat de werking van de bloedplaatjesremmers clopidogrel tegengaat. En mocht hij het middel warfarine ooit nodig hebben, dan zal hij dat gezien zijn genetische achtergrond in een lagere dan gebruikelijke dosering moeten krijgen.

Op basis van deze genetische informatie - ‘geindividualiseerde geneeskunde’ pur sang – onderging Quake uitvoerig lichamelijk onderzoek, dat geen enkel teken van een op handenzijnde cardiomyopathie aantoonde. Wel werd een verhoogd lipoproteïnegehalte gevonden. Normaal gesproken is dat, gegeven Quakes gezondheid en leeftijd, geen reden tot alarm. Maar nu, met de verontrustende genetische data achter de hand, besloten de artsen hem toch een statine voor te schrijven.

In een commentaar wijzen Nilesh Samani c.s. op een paar dringende ethische discussiepunten die met dit soort onderzoek zijn gemoeid. Wie komen ervoor in aanmerking? Wie hebben toegang tot al deze genetische informatie? Alleen de ‘patiënt’? Of ook zijn naaste verwanten?

In een ander commentaar staan Henry Greely c.s. stil bij de gevolgen voor de genetische counseling. Zij voorspellen dat bij een gemiddeld individu ongeveer honderd genetische risico’s gevonden zullen worden, waarover dat individu meer zal willen weten. Neem nu eens aan dat de bespreking van elk risico ongeveer drie minuten vergt, dan ben je toch al gauw meer dan vijf uur kwijt voor een consult. En daaraan gaan nog tal van uren van onderzoek van het genoom vooraf. Hoe je al deze informatie compact en begrijpelijk over het voetlicht moet brengen – daar is nog niet het begin van een antwoord op.

Henk Maassen

www.thelancet.com:  Clinical assessment incorporating a personal genome

www.thelancet.com, doi: 10.1016/S0140-6736(10)60599-5:  The genome—the future of personalised personal medicine?

Meer nieuws

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

«« Meer nieuws

Medisch Contact op Facebook

Lees- kijk- en uittips, cartoons, columns en andere interessante artikelen eenvoudig in je facebookoverzicht.

Vind ik leuk :-)