De miniscanner

Ik word steeds nieuwsgieriger. In het verregende schoolschriftje dat mijn patiënt als medisch dossier heeft meegenomen, lees ik dat ook deze patiënt enkele dagen eerder een andere dokter heeft bezocht. Ik heb blijkbaar concurrentie. Dit is al de derde patiënt vanochtend. In het schriftje staat weer een lijst diagnoses met een opsomming van voor mij onbekende producten met een prijs ernaast. Dit keer staat er: malaria, nierfalen, obstipatie, buiktyfus. Daaronder volgt een lijst met twaalf namen. Het lijken geneesmiddelen die zijn voorgeschreven. Geen van de namen van medicijnen zegt me iets, maar de prijzen die er erbij zijn gekrabbeld, zijn indrukwekkend. Het totaal is meer dan twee keer het maandsalaris van de man die bij het schriftje hoort.

‘Heeft u dat echt allemaal betaald?’, vraag ik hem. Hij blijkt drie geneesmiddelen te hebben uitgezocht. De rest was te duur. Blijkbaar hadden de medicijnen nog niet het gewenste effect want hij komt vandaag bij mij met dezelfde klachten: nachtzweten en kortademigheid.

Ik werk in een gebied met 30.000 inwoners in het tropisch regenwoud diep in de binnenlanden van Congo-Brazzaville. Dat ik hier een van de weinigen ben die de westerse geneeskunde uitoefent en dat er veel alternatieve geneeswijzen bestaan, is me de afgelopen negen maanden wel duidelijk geworden. Het merendeel van de andere geneeswijzen laat zich echter niet zo makkelijk zien. Behalve verhalen van patiënten en littekens in de huid is er vaak weinig van terug te vinden. De kennis van de sjamanen is geheim en ze schrijven nooit iets op in de schriftjes van de patiënten dus het blijft vaak gissen wat ze precies uitvoeren. Wellicht zijn er ook methodes die tot genezing leiden maar ik zie natuurlijk alleen de patiënten bij wie eerdere behandeling niet werkte.

Nu blijk ik in het dorp een nieuwe collega te hebben die wel iets opschrijft en bovendien de westerse namen van ziektes kent. Maar hoe komt deze dokter aan zijn diagnoses? En wat voor medicijnen schrijft hij voor? De patiënt geeft me het antwoord: de nieuwe dokter is een Congolees die diagnoses stelt met een miniscanner en ziektes behandelt met Chinese medicijnen.

Dit antwoord roept vooral nieuwe vragen bij me op. Mijn patiënt lijkt mijn nieuwsgierigheid te begrijpen want hij stelt voor om samen bij de nieuwe genezer langs te gaan. Hij is op zijn beurt benieuwd wat ik ervan vind en wil me laten zien hoe de scanner eruit ziet. Even later rijden we samen over de smalle zandwegen naar een wat afgelegen wijk waar op de gevel van een van de lemen huizen inderdaad Medecine Chinoise, consultations avec miniscanner staat geschreven.

De dokter die de Chinese geneeskunde uitoefent, blijkt een Congolese man van middelbare leeftijd. In het verleden is hij opgeleid in het universiteitsziekenhuis in de hoofdstad Brazzaville als ‘assistent sanitaire’ (clinical officer). Enkele jaren geleden heeft hij een cursus gedaan bij Chinese dokters die hem hebben omgeschoold. Sindsdien is hij gestopt met de westerse geneeskunde. Enthousiast vertelt hij dat de Chinese methode erg succesvol is. Hij heeft inmiddels klinieken geopend in drie verschillende steden in het land. Ik zie de gespannen gezichten van de wachtende patiënten voor zijn huis en ik voel zelf ook wel wat gezonde spanning. Wat zou het in godsnaam zijn, die scanner? Terwijl we zijn spreekkamer binnenlopen, legt hij zijn manier van werken uit: anamnese en lichamelijk onderzoek zijn niet nodig. De miniscanner geeft de diagnose.

Het apparaat zit in een groen koffertje dat is verbonden met een accu. Ik mag als proefpatiënt plaatsnemen en mijn rechterhand op een kussentje in de koffer leggen. De man schakelt het apparaat aan waarna er een soort kermismuziek begint te spelen. Met een elektrode die verbonden is met het apparaat begint hij nu mijn linkerhand af te scannen naar mogelijke ziekten. Hij toont hierbij een plaatje van een hand met afbeeldingen van allerlei organen en ziektes op specifieke plekken langs de huidlijnen op de hand. Malaria zou op aan de laterale zijde van mijn ringvinger te vinden zijn. Ik blijk gelukkig geen malaria te hebben. Als hij in de buurt van mijn pols komt, verandert de muziek uit het apparaat en krijg ik een schok. Het is een vreemde, vrij pijnlijke gewaarwording waardoor ik meteen begrijp waarom het apparaat zo’n succes is bij de bevolking. De dokter kijkt me daarbij indringend aan. Ik wacht op een verklaring. Hij zegt echter nog niets en werkt geconcentreerd door. Ik probeer te begrijpen waarom ik op sommige plaatsen een shock krijg en op andere plaatsen niets voel, maar ik krijg er geen grip op. Zou hij ergens met zijn andere hand steeds een knop indrukken of geleidt het weefsel op sommige plaatsen beter? Als hij klaar is, zegt de dokter dat ik geen ziektes heb. Ik ben bijna teleurgesteld. Als hij mij even later zijn apotheek laat zien, blijkt dat de medicijnen voor het merendeel bekende middelen zijn met een voor mij onbekende merknaam - ‘made in China’. Zo zijn er bijvoorbeeld tabletten amoxicilline, chlooramfenicol en kinine. Deze medicijnen heeft hij ingekocht bij een Chinees bedrijf in Kameroen.

Ik moet het allemaal even tot me laten doordringen. Het begrip scanner is bij de bevolking bekend van de televisie en er is een CT-scanner in de hoofdstad. Dit apparaat spreekt erg tot de verbeelding want je zou er echt alles mee kunnen zien. De naam miniscanner is dus handig uitgezocht en het scheelt bovendien veel tijd. Lichamelijk onderzoek, laboratorium onderzoek, röntgenonderzoek. Het is allemaal niet meer nodig. En wat die Chinese medicijnen betreft: waarom zouden de Chinezen niet ook geïnteresseerd zijn in het ontwikkelen van gezondheidszorg in Afrika? Wij hebben toch niet het alleenrecht om onze geneeskunde te promoten? De farmaceutische industrie is big business en dat geldt niet alleen voor Amerikaanse en Europese bedrijven. Vorige week kreeg ik nog een e-mail van een collega-tropenarts uit Malawi met het bericht dat ze het erg druk heeft omdat haar Afrikaanse collega op reis is om een acupunctuurcursus te volgen.

Terug in ons ziekenhuis vervolg ik het consult van mijn patiënt. Nachtzweten en kortademigheid was de aanleiding voor zijn komst. Hij blijkt ook acht kilo te zijn afgevallen in de afgelopen drie maanden. Het lichamelijk onderzoek toont een subfrebiele temperatuur van 37,8 graden en bij auscultatie is er verminderd ademgeruis rechts basaal. Het laboratoriumonderzoek toont een sterk verhoogde bezinking bij een normaal leukocytengetal. De hiv-test is negatief. Een dag later vinden we bij het sputumonderzoek zuurvaste staven en is de diagnose pulmonaire tuberculose bewezen. De patiënt geeft aan dat hij meer vertrouwen heeft in onze diagnostiek dan in de conclusie van de miniscanner. Of dit vertrouwen alleen te danken is aan onze expertise, weet ik niet zo zeker. Er is een andere factor die zwaar meeweegt: bij ons is zijn behandeling gratis.

Matthijs Botman, tropenarts in Congo-Brazzaville

Auteur: Matthijs Botman

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Best gewaardeerde docs

Profielen Dick Swaab, Henk Barendregt & Frans de Waal

08-02-2011 |  Nooit eerder was er, ook bij het grote publiek, zo veel belangstelling voor de werking van de hersenen. »»
Reacties: Plaats een reactie

---

De Echte Coassistent

16-03-2011 |  De televisiereeks De Echte Coassistent volgt zes studenten geneeskunde tijdens hun coschappen in het Deventer Ziekenhuis. »»
Reacties: Plaats een reactie

---

Meer documentaires »»

Best gewaardeerde films

Film: Intouchables - Olivier Nakache, Eric Toledano

24-04-2012 |  Subliem acteerwerk in Intouchables, een op feiten gebaseerde film die bijna twintig miljoen Fransen naar de bioscoop trok. »»
Reacties: 2 reacties

---

Film: De goede dood - Wannie de Wijn

22-02-2012 |  ‘Ik heb niks te maken met de dood. De dood is van jullie. Het sterven is van mij.’ Het klinkt hard, maar het komt er wel op neer voor de familie en vrienden van de ongeneeslijk zieke Bernhard, die besloten heeft om te sterven. »»
Reacties: Plaats een reactie

---

Meer films »»