Ga naar dashboard
U bent nu hier:

Zomerportret 1: First lady Sandra Roelofs

Publicatie Nr. 27 - 06 juli 2012
Jaargang 2012
Rubriek Portretten, Artikelen
Auteur Joost Visser
Pagina's 1638-1641

First lady Sandra Roelofs wil Georgische gezondheidszorg op peil krijgen

‘Huisartsen zijn er pas sinds vijf jaar’

Door: Joost Visser

Ruim zestien jaar al woont de Zeeuwse Sandra Roelofs in Georgië, de laatste acht jaar als vrouw van de president. In die rol maakt zij zich sterk voor een betere gezondheidszorg, vooral voor de arme Georgiërs: ‘Als Nederlandse weet ik welke kant het op moet.’

beeld: Ingrid Bertens

‘Ik kan nog uren doorpraten’, zegt Sandra Roelofs als ze na een klein uur opstapt om nog tijdig op Texel te kunnen zijn. Iets langer al dan gepland hebben we zitten praten in de lounge van haar vaste Amster-
damse hotel – ‘Een schrijvershotel. Arnon Grunberg komt hier vaak en Salman Rushdie heeft hier gelogeerd’ – aan een van de grachten. Ze heeft koffie voor ons ingeschonken en is gaan praten, snel en met een licht Zeeuwse tongval. Had ik geen vragen gehad, het was geen probleem geweest. Want de Georgische first lady praat graag over het land waar ze sinds het voorjaar van 1996 woont. Maar de tijd dringt, want ze heeft een vol programma. Gisteren, direct na aankomst, was ze op het ministerie van VWS om te praten over verpleegkunde; morgen, een dag voor vertrek, opent ze in Dordrecht een tentoonstelling van de Georgische naïeve schilder Niko Pirosmani. En vandaag, 4 mei, wacht op Texel de herdenking van de opstand van Georgische voormalige krijgsgevangenen tegen de Duitsers, in maart 1945: ‘De gemiddelde Georgiër weet nog altijd dat de Nederlanders hen destijds in bescherming namen en lieten onderduiken. Als Nederlandse heb ik het daarom nooit moeilijk gehad om geaccepteerd te worden.’

Sociaal bewogen
Roelofs, in 1968 in Terneuzen geboren, was tolk-vertaler Frans-Duits in Brussel toen zij het plan opvatte naar Somalië te gaan voor een humanitaire missie. Ze kwam er nooit, want bij de voorbereiding ontmoette ze in Straatsburg de Georgiër Mikheil Saakasjvili. Binnen vier maanden was ze ‘verliefd, verloofd, getrouwd’. Het paar verhuisde naar New York, Saakasjvili werd politiek actief in het pas onafhankelijk geworden Georgië en kwam in 1995 in het parlement. Een jaar later verhuisden ze naar Tbilisi.

Roelofs kreeg werk, eerst bij het Internationale Rode Kruis, toen bij het Nederlands consulaat, later als businessconsultant. Maar toen haar man in 2004 president werd, mocht ze wettelijk geen zakelijke inkomsten meer hebben. ‘Ik ben sociaal bewogen’, zegt ze, ‘en zag grote noden bij volksgezondheid. Daar besloot ik me op te richten.’

Ze werd voorzitter van enkele ministeriële raden, vond dat ze inhoudelijk te weinig kennis had en begon de Georgische verpleegkundeopleiding, die ze in twee jaar afmaakte. In 2010 begon ze aan een vierjarige Engelstalige opleiding tot arts. ‘Die begon met scheikunde. En ik zag me niet vier jaar blokken op o’tjes en h’tjes en c’tjes, ten koste van aandacht voor mijn twee kinderen.’ Ze haakte af. Maar als verpleegkundige draait zij nog altijd eens per maand een 24-uursdienst in de verloskamer van een groot ziekenhuis in Tbilisi: ‘De mensen vinden het bijzonder mij daar in mijn verpleegstersjas te zien. Het is leuk, spannend.’

Sandra Roelofs, de vrouw van de Georgische president: ‘Ik zag grote noden bij volksgezondheid’.<BR>Beeld: Ingrid Bertens Sandra Roelofs, de vrouw van de Georgische president: ‘Ik zag grote noden bij volksgezondheid’.
Beeld: Ingrid Bertens

Verpleegkundigen
Georgië – twee keer zo groot als Nederland, 4,5 miljoen inwoners – telt 18.000 verpleegkundigen, maar er zijn er twee keer zoveel nodig. En hun rol moet veranderen, benadrukt Roelofs: ‘Nu nog is de verpleegkundige een soort van medisch secretaresse, die de koffie brengt, af en toe een spuit zet en verder doet wat de arts zegt. We maken nu een inhaalslag. Onze donoren helpen daarbij. De USAID heeft omscholingsprogramma’s voor gediplomeerde verpleegkundigen, om hen te helpen meer bevoegdheden op zich te nemen. Daardoor kan hun status toenemen, en hopelijk ook hun salaris. Zo kunnen we het tekort misschien minder maken.’

Tegenover dat tekort aan verpleegkundigen staat een overschot aan artsen. Er zijn er 20.000, terwijl er maar 10.000 nodig zijn. Artsen moeten verpleegkundige worden?
Sinds kort kunnen afgestudeerde medicijnstudenten die nog geen baan hebben, inderdaad een vacature voor een verpleegkundige invullen. Er is weinig belangstelling voor. Het beroep van arts heeft veel meer status dan dat van verpleegkundige. Maar veel artsen werken nu als taxichauffeur, zijn werkloos of hebben zich omgeschoold. Of redden zich via een praktijk aan huis, als schakel in de gunsteneconomie. We proberen net als in Nederland de opleiding te reguleren, maar Georgië kent naast de universiteit ook privé-instellingen. Als je per se arts wilt worden kan dat, maar dan moet je de opleiding helemaal zelf betalen.’

In 2010 sprak u in Wenen de internationale aidsconferentie toe. Is aids het grootste gezondheidsprobleem in Georgië?
‘Nee, dat is tuberculose. Van de 25.000 mensen in de gevangenis hebben er 1200 tuberculose, 600 nieuwe gevallen per jaar. Een vijfde daarvan betreft de resistente vorm. Heel gevaarlijk. Als deze mensen vrijkomen en ze vinden niet direct een polikliniek die gratis zorg verstrekt, of ze wíllen die zorg niet, dan verlies je hen uit het oog. En kunnen ze een infectiebron zijn voor anderen met een lage immuniteit. Buiten de gevangenissen hebben we zo’n 3000 gevallen van tuberculose en is het probleem min of meer onder controle.

Aids is vooral een groot probleem in Oekraïne en Rusland. Wij hebben ongeveer 3500 hiv-geïnfecteerden. Het aantal groeit iets, maar het blijft binnen de perken.

Verder hebben we veel niet-overdraagbare ziekten als hart- en vaatziekten, longobstructie en zwaarlijvigheid – luxeziekten vanwege een ongezonde leefstijl. Er wordt veel gerookt en gedronken, weinig aan sport gedaan. In de campagne Don’t worry be healthy proberen we dat te veranderen. Meer actie, meer sport, minder roken, minder drinken, hygiëne. Ook een betere verkeersveiligheid is belangrijk. Niet drinken achter het stuur, geen mobieltje gebruiken, veiligheidsgordel om. Dat laatste is met een heel succesvolle campagne min of meer gelukt.’

In 1998 richtte u de stichting SOCO op, bedoeld om steun te geven aan Georgiërs die in extreme armoede leven. Wat doet de stichting inmiddels?
‘Sinds 2006 richten we ons helemaal op de moeder- en kindzorg. We helpen bijvoorbeeld vrouwen die een keizersnede of noodzakelijke zorg niet kunnen betalen, en hebben eigen mobiele teams die gratis diagnostiek en medicijnen bieden. Ook sturen we arme mensen naar ziekenhuizen door voor bijvoorbeeld een MRI of een audiologische test. Het gaat niet om heel grote aantallen, misschien zijn het twintig mensen per maand. Maar dan zijn er toch weer twintig gezinnen geholpen. We richten ons nu ook op zeldzame ziekten. Met steun van onze geldschieters, vooral uit Nederland, wil ik graag een rehabilitatiecentrum opzetten – met hydrotherapie, fysiotherapie, modderbaden, elektroforese, aromatherapie en muziektherapie – voor kinderen met een aangeboren of verkregen afwijking. Als het gezin het kan betalen, gaan die kinderen nu naar het buitenland, naar Oekraïne, Israël, Duitsland.’

De Georgische gezondheidszorg is sinds een paar jaar geheel geprivatiseerd. De zorg is gratis voor kinderen jonger dan 6 jaar en voor ouderen boven de 60 jaar. Voor de tussenliggende leeftijdscategorieën is een deel van zorg gratis, waaronder vaccinaties, diabeteszorg, dialyse, screening op borst- en baarmoederhalskanker en spoedeisende hulp. Mensen onder de armoedegrens kunnen daarnaast gratis naar de huisarts. Anderen moeten zich verzekeren, of de zorg uit eigen portemonnee betalen.

Roelofs: ‘Bij medisch toeristen is Georgië populair omdat het bij ons goedkoper is om je tanden te laten doen, om een haarstukje te laten inzetten of voor draagmoederschap. Maar daar hebben we die mooie ziekenhuizen natuurlijk niet voor. Toen mijn man aan de macht kwam, was 5 procent van de bevolking medisch verzekerd, nu is dat 35 procent. De mensen die onder de armoedegrens vallen, dat zijn er 1,2 miljoen, zijn via de staat verzekerd, maar daar valt niet alles onder. Een gewone bevalling, bijvoorbeeld, valt bij armoede in het gewone pakket, maar een keizersnede niet. Die is twee keer zo duur en dat moeten de vrouwen zelf betalen. Een beenmergtransplantatie bij een kind met leukemie wordt in Georgië niet gedaan. Sommige gezinnen kunnen een kind daarvoor naar Italië laten gaan, andere niet. En de overheid kan dat niet betalen. Ook als een kind een amandeloperatie nodig heeft, moeten de ouders die zelf betalen. Tenzij het levensbedreigend is.’

Komt het vaak voor dat mensen dan maar afzien van zorg?
‘Helaas wel, want daardoor kan de klacht verergeren. We hebben bijvoorbeeld veel rugvergroeiingen, scoliose. Als je zo’n kind oefeningen laat doen, je geeft het massages en laat het zwemmen, dan zal het meevallen. Maar als je de zwemles en de massages niet kunt betalen, dan wordt het alleen maar erger en kan het uitlopen op een operatie van 40.000 euro. Daarom is het zo belangrijk dat we eerstelijnszorg opzetten. Huisartsen zijn er pas sinds vijf jaar! Voor die tijd ging iedereen naar een gespecialiseerd ziekenhuis. Als je hoestte ging je naar een tbc-kliniek. Als je hoofdpijn had naar een neurologisch instituut. Dat was inefficiënt, al die verticale, kleine structuurtjes. Inmiddels is dat bijna helemaal weg en moet je eerst naar de huisarts. Zeker als je verzekerd bent, want verzekeraars zijn niet gek: “Haal eerst maar eens een receptje bij de huisarts en kijk naar welke specialist je moet.” Zo helpen de verzekeraars ons.’

Roelofs voelt zich ‘verbonden met de Georgische ziel’, wat niet het zelfde is als Georgisch: ‘Ik voel me Europees, ben in Nederland opgegroeid. Dat heb je meegekregen. Misschien is dat ook de reden dat ik me zo inzet voor dingen die ik uit Nederland ken. Ik weet hoe verzekeringen werken, hoe een consultatiebureau werkt, hoe je omgaat met een huisarts. Al die dingen die in Georgië nog niet zo goed geregeld zijn, ken ik al uit Nederland. Ik weet waar we naartoe moeten. En als het onderweg fout gaat, kan ik bijsturen.’

Het ministerie van VWS nodigde u uit om eens te komen praten over de verpleegkunde hier en in Georgië. Wat heeft u van dat gesprek geleerd?
‘Dat problemen universeel zijn. Wij willen dat de verpleegkundige dichter bij de arts komt en in Nederland proberen ze haar juist heel breed in te zetten. Als artsen niet beschikbaar zijn, moeten bepaalde verpleegkundigen ook die taken op zich kunnen nemen, ze zullen binnenkort ook recepten mogen uitschrijven. Zover zijn we nog niet, maar de lijn tussen arts en verpleegkundige beweegt van links naar rechts, overal.’

Sinds de onafhankelijkheid in 1991 kende Georgië al tal van gewapende conflicten met Rusland – en de verhouding is nog altijd gespannen. Het verbaast dus niet dat Roelofs continu veiligheidsagenten in haar buurt heeft. Het beperkt haar, maar heeft ook voordelen, zegt ze: ‘Alles is van tevoren bekend: je kunt ergens naar binnen zeilen, je praatje houden en weer wegwezen. Ook als ik op straat loop, en mensen willen een foto of een handtekening, of hebben een smeekbede, dan word ik daartegen in bescherming genomen: “U moet een brief schrijven”, zegt de beveiliging dan. “Die wordt absoluut gelezen. Maar nu zijn we op weg naar een winkel, waar we” – ik geef maar een voorbeeld – “een cadeautje moeten kopen voor een andere first lady. We kunnen nu niet een halfuur stoppen voor iets anders.” Het vergemakkelijkt je taak als first lady. Want er komt ontzettend veel op je af.’

De dag na ons gesprek zie ik haar in een rode jurk een stampvolle Dordtse kerk binnenkomen, haar zoontje van zes aan de hand, haar ouders verscholen in het publiek. Van de opening van de Pirosmani-tentoonstelling is een waar feest gemaakt. Er zijn toespraken in twee talen, er lopen mimespelers rond en professionele vocalisten zingen Georgische volksmuziek. Roelofs doet wat van haar wordt verwacht. Professioneel, op het oog gemakkelijk en met een onmiskenbare charme. Een vrouw om goed te beschermen.

Dit is de eerste in de serie zomerportretten van zomer 2012, hier vindt u ze bij elkaar.

Over de stichting SOCO:

  • http://www.soco.ge/index.html

Lees ook:

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

Tijdschriftarchief | Nieuwsbrief

Laatste reacties op het nieuws:

Meer reacties

Tweets

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd