Wiegendood

Een van de successen van preventie, als we een recent boek met deze titel mogen geloven, is het niet langer op de buik te slapen leggen van zuigelingen, een belangrijke oorzaak van wiegendood.1 Maar van wie kwam dit idee om jonge kinderen op de buik te leggen?

De diversiteit in opvoedkundige praktijken bij zuigelingen is opmerkelijk. Jonge kinderen liggen in een wiegje of een hangmat, slapen bij hun moeder of worden ingebakerd als een busselkindje. Maar baby’s op de buik leggen, dat heb ik nooit teruggevonden. Dat was een naoorlogse ontdekking van de gezondheidsindustrie. Er kwamen grote aantallen beter geschoolde jongeren op de huwelijksmarkt. Ze werden verliefd en raakten zwanger. Na geboorte en dood is ouderschap de meest angstaanjagende gebeurtenis in een mensenleven. Een kwetsbaar klein wezen wordt je toevertrouwd, met huid en haar. Jonge, bange ouders wilden het beter doen dan de eigen, vaak laaggeschoolde ouders. Deze angst was de voedingsbodem voor een opkomende gezondheids- en adviesindustrie. Gezondheid was niet meer iets dat je gegeven was bij geboorte, maar iets wat je moest veroveren door het juiste boek te kopen en het juiste advies te geloven. Deskundigen riepen: vertrouw ons, wij weten het.

Niet dus. Vroeger niet, nu niet. Intuïtie is de erfenis van duizenden voorouders in je genen gestanst: wie het beter wil weten, moet bewijzen voorleggen. Het ontwikkelen van ideeën over opvoeding is prima, maar indien niet getest zijn ze waarschijnlijk schadelijk en mogelijk dodelijk. Geen ouder legde spontaan zijn kind op de buik. Dat moest hun met veel overtuiging worden aangeraden door de gezondheidsdeskundigheid. Kinderen die op de buik sliepen, sliepen beter door (omdat ze half werden versmoord). Hun motoriek ontwikkelde zich sneller (omdat gedragsverandering eerst wordt overgenomen door bewuste moeders van hogere klassen). En vooral: zuigelingen konden niet stikken in hun oprispingen. Dat gebeurde nooit bij een gezond kind, maar het had kunnen gebeuren. De worst case-speculatie is voor de gezondheidsdeskundige wat de hel is voor de boetepredikant: het ultieme argument om het juiste geloof te omhelzen.

Geen ouder legde spontaan
zijn kind op de buik

De waarheid is nog wreder. Dit advies kwam overwaaien uit de Verenigde Staten, waar het al een tijdje in zwang was. In 1970 wisten we met grote statistische zekerheid dat kinderen die op de buik sliepen een flink verhoogd risico op wiegendood liepen.2 Toch sloeg de adviesindustrie meedogenloos toe. Het number needed to kill is ongeveer duizend: je moet duizend zuigelingen op de buik te slapen leggen om er één hierdoor te doden. Vermenigvuldig dit met een 200.000 geboortes. In Nederland stierven er voor 1974 jaarlijks geen 15 kinderen aan wiegendood. Dat sprong omhoog tot 160 in 1977 en bijna 200 in de jaren tachtig. Ouders gingen massaal hun kinderen op de buik leggen. Enkel in Nederland stierven meer dan 2500 zuigelingen, slachtoffer van een advies waarvan de deskundigen hadden kunnen weten dat het dodelijk was, hadden ze de bestaande gegevens bekeken.

Vrienden hebben hun kindje verloren aan wiegendood. Op een onheilsochtend vond haar moeder een ijskoud, dood kind in haar bedje. De kans dat het gezondheidsbevorderende advies om een kind op de buik te leggen verantwoordelijk is voor deze gruwel, is 90 procent. Het lot is mij gunstig gezind geweest: mijn drie oudste kinderen, geboren tussen 1981 en 1985, hebben het op de buik slapen overleefd. Wij wisten ook niet beter. Ik kan me niet herinneren dat de verantwoordelijke gezondheidsdeskundigheid ooit haar excuses heeft aangeboden voor dit vreselijke falen. Nu wordt de geschiedenis herschreven, alsof ooit ook maar iemand anders dan deze adviesindustrie schuldig is geweest. Deze mensen kennen geen schaamte.

Luc Bonneux is epidemioloog

Voetnoten

1. Johan Mackenbach (red.), Successen van preventie. Erasmus Publishing, 96 blz., 24,90 euro.

2. Gilbert R, Salanti G, Harden M, See S. Infant sleeping position and the sudden infant death syndrome: systematic review of observational studies and historical review of recommendations from 1940 to 2002. Int J Epidemiol 2005; 34 (4): 874-87.

Klik hier voor een PDF van dit artikel

Klik hier voor alle bijdragen van de column Pinnekesdraad.

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

---

Meer columns: Hippocrates & co | Pinnekesdraad | Prikkels | Spraakmakers | Sub Rosa

Twee werelden | Uitbraak | Welbeschouwd | Zonder handschoenen