De verloedering van mijn vak

Einde mei verklaarde de International Agency for Research on Cancer (IARC), een onderdeel van de wereldgezondheidsorganisatie WHO, gsm-straling als ‘mogelijk kankerverwekkend’. Het rapport dat dit moet ondersteunen, is nog niet gepubliceerd. Het is een geval van acute normvervaging. Zonder publicatie is analyse en kritiek onmogelijk. Wat blijft hangen bij het publiek is een gereputeerde instelling die de internetparanoia over gsm-straling ondersteunt.

‘Klassieke’ epidemiologie stoelt op observatie en deliberatie. In de ongelijke strijd tussen tabaksindustrie en epidemiologen in de jaren ‘50, hadden deze laatsten slechts de kracht van argumentatie. Hun voorvechter, Sir Austin Bradford Hill, stelde criteria op om het debat over causatie te beslechten. Laten we die eens toepassen op de discussie over gsm-straling.

Een eerste is een biologische verklaring. Gsm-straling is een miljoen- tot een miljardmaal minder intens dan een gloeilamp. Enige relatie tussen deze zeer zwakke straling en kanker levert minstens twee Nobelprijzen op. Die van natuurkunde, voor de revolutionair nieuwe inzichten in het potentieel van zwakke elektromagnetische straling, en die van geneeskunde, omdat alles wat we weten over carcinogenese wordt verworpen.

Een tweede criterium is een sterk statistisch verband tussen oorzaak en gevolg. Volgens de IARC is er een mogelijk verhoogd risico op glioom, een zeldzame vorm van kanker. Dit verwijst mogelijk naar een grote studie: het excess-risico zou ongeveer één glioom per jaar in de Benelux betreffen (22 extra gliomen in de bevolking van Frankrijk, Australië, Canada, Israël en Nieuw-Zeeland, in vier jaar). Hoe lang er is gemarteld om deze subgroep te doen bekennen, wordt niet vermeld.

Consistentie en coherentie van het verband vormen een derde voorwaarde. Ook als uw gsm hoogradioactieve gammastraling uitstraalt, wordt (nog) weinig glioom verwacht. Bij 80.000 overlevenden van Hiroshima en Nagasaki bleef de toename van glioom beperkt tot drie gevallen.

Een vierde criterium is de tijd tussen oorzaak en gevolg. Hersenkanker na de A-bom ontstond vijftien tot vijftig jaar nadien: het tijdvenster na intensief gsm-gebruik is te kort.

Antiwetenschappelijke piraten varen
op het kompas van populisme

Een vijfde eis betreft laboratoriumexperimenten. Mensen leven lang: proefdieren niet. Tabaksrook bevat allerlei carcinogenen gedemonstreerd in dierproeven. Er is geen laboratoriumdier, embryo of ei dat nog niet is bestraald: zonder enig reproduceerbaar resultaat.

Een zesde criterium ten slotte bepaalt dat een logische alternatieve verklaring moet worden uitgesloten. Het toegenomen risico op glioom werd enkel gevonden bij de langdurige grootgebruikers met neuroradiologisch bevestigde hersenlocaties. Dat zijn early adopters: mensen die snel en graag nieuwe technologie gebruiken. Het extra risico ontstaat enkel bij neuroradiologisch bevestigde gliomen (25% van het totaal). Even rekenen toont dat niet het glioom is toegenomen, maar de neuroradiologische bepaling. Dat is een klassieke ‘detectiebias’. Technologisch meer gesofisticeerde gebruikers pikken sneller technologisch meer gesofisticeerd onderzoek op.

Ieder goed arts weet dat fout-positieve resultaten onvermijdelijk zijn, maar anders dan vroeger zijn epidemiologen nog zelden arts, laat staan goed. De IARC kent één stof die waarschijnlijk geen kanker verwekt (ik vind dit niet uit). Wat veertig jaar onderzoek naar de oorzaken van kanker uit voeding of milieu ook heeft opgeleverd, ik ben me er niet van bewust. De grote oorzaken waren al bekend. Deze verklaren bij de niet-rokers slechts een minderheid van de kankers. Het vele en dure onderzoek leverde niets op. Onder de trotse vlag van kankerpreventie varen antiwetenschappelijke piraten daarom op het kompas van populisme, internetparanoia en technofobie.

Luc Bonneux is epidemioloog

Klik hier voor alle bijdragen van de column Pinnekesdraad

Klik hier voor een PDF van dit artikel

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

---

Meer columns: Hippocrates & co | Pinnekesdraad | Prikkels | Spraakmakers | Sub Rosa

Twee werelden | Uitbraak | Welbeschouwd | Zonder handschoenen