Plassende kamelen

De droogte in de Hoorn van Afrika was de afgelopen maanden volop in het nieuws, met de camera’s vooral gericht op overvolle vluchtelingenkampen en ondervoede jonge kinderen. Helaas heeft de droogte nog veel meer gezichten. Bijvoorbeeld zoönose.

Met een robuuste 4x4 rijden we door de woestijn in oostelijk Kenia, op weg van Merti naar Korbessa. Een schitterend landschap, waarin in de verte enorme kudden kamelen opdoemen. Navraag leert dat ze uit Somalië komen, omdat daar totaal geen water meer voor ze is. Begeleid door hun eigenaars, kruisen ze de track die wij met de auto rijden, op weg naar de enige rivier in dit gebied die nog water bevat. De kamelen drinken zich vol in de rivier en keren vervolgens terug naar de grazing grounds waar geen druppel water is, om na zo’n dag of zes weer terug te keren naar de rivier.

We zijn op een explorerende missie. Samen met twee collega’s (adviseurs op het gebied van water/sanitatie en disaster risk reduction) bezoek ik de streek om te zien hoe we de activiteiten vanuit onze drie disciplines zo goed mogelijk op elkaar kunnen afstemmen en integreren.

Voor dit gebied wordt momenteel een vijfjarenprogramma uitgewerkt dat het Keniaanse Rode Kruis zal gaan uitvoeren en waarbij het Nederlandse Rode Kruis financiële en technische ondersteuning geeft.

Aangekomen in Korbessa, vertellen de mannen van de gemeenschap ons over de droogteproblemen, over hun kudden die ze wellicht moeten gaan slachten, over de overstap die sommigen van deze rondtrekkende veehouders maken naar zeer kleinschalige akkerbouw. De vrouwen vertellen ons over toename van ziekten bij jonge kinderen. Velen van hen hebben koorts, spierpijn, hoofdpijn en sommigen krijgen erg dikke buiken. Wat achteraf gezien veroorzaakt bleek te worden door hepatosplenomegalie vanwege viscerale leishmaniasis. Gebrek aan voedsel is weliswaar een probleem, maar er is nog geen sprake van een acute crisissituatie. Artsen in een kliniek drie uur rijden van Korbessa dachten dat er een toename van malaria was, maar de behandeling van de kinderen sloeg niet aan.

Twee observaties zetten ons aan het denken. Ten eerste werd deze toename in koortsende ziekten niet gemeld in dorpen die stroomopwaarts ten opzichte van Korbessa lagen. Daarnaast wordt melk door de communities van groot belang geacht voor de kinderen, zeker als het water soms van slechte kwaliteit is. In dit plaatje passen ook de kamelen die we zagen.

Alles lijkt logisch in elkaar te passen. Door de droogte zijn de trekroutes van de kamelen veranderd en drinken ze nu uit de rivier. Onderzoeken laten zien dat zo’n 10 procent van de dieren besmet is met brucellosis. Ze urineren in de rivier en dat water wordt maar iets verder stroomafwaarts gedronken door het nog overgebleven vee van de bewoners van Korbessa. Deze dieren worden ziek en scheiden bacteriën van het geslacht Brucella uit via de melk. Omdat er te weinig brandhout is om de melk te koken of te weinig kennis over het nut van het koken van water en melk, drinken de kinderen deze melk ongekookt en worden vervolgens ziek. Gezondheidsposten herkennen de ziekte soms niet, zodat de behandeling, vrij simpel met antibiotica, te langzaam op gang komt. Daarnaast krijgt de veestapel zelf ook last van misgeboorten, en krimpt, behalve door de droogte, nog verder in. Door dieren te slachten die anders door de droogte toch doodgaan, lopen ook de boeren die het vee slachten het risico om besmet te raken met brucellosis.

Hoe gaan we dat aanpakken? Bij het zoeken naar een oplossing komt de kracht van het geïntegreerd denken duidelijk naar voren. We zagen VSF (Vétérinaires Sans Frontières) al in het gebied aanwezig. Zij kunnen veestapels (zowel kamelen als koeien en geiten) vaccineren. Daarnaast zouden er betonnen waterbakken gemaakt kunnen worden op afstand van de rivier waar de bedoeïenen het water voor hun kamelen in kunnen pompen, zodat de kamelen niet meer de rivier in hoeven te lopen om water te drinken. Bewustwording van de lokale bevolking is natuurlijk ook erg belangrijk. Zoals instructies over het koken van melk en het ontraden van het eten van rauwe kazen, maar ook veiligheidsvoorschriften tijdens het slachten van vee en uitleggen dat voorzichtig moet worden omgegaan met materiaal van misgeboorten bij de kamelen. Ook kunnen de werkers op gezondheidsposten getraind worden in het sneller herkennen en behandelen van brucellosis.

Dé oplossing is natuurlijk water. Maar omdat de bodem uit kalksteen bestaat, is het water niet drinkbaar en dus het slaan van pompen geen oplossing. Wel kunnen pompen geslagen worden vlakbij de rivier waar de grondwatersamenstelling wél goed is.

Na afloop van het bezoek worden bevindingen doorgesproken met het Keniaanse Rode Kruis. Zij zullen de komende maanden het programma verder uitwerken en bepalen welke activiteiten uitgevoerd gaan worden, door hen of in samenwerking met andere spelers in het veld. Het project moet vanaf 2012 volop draaien.

dr. Rijk van Ginkel, arts, Senior Health Advisor Nederlandse Rode Kruis
beeld: auteur

Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?

 | Overzichtspagina Over de grens |

Nieuwste column

Meevoelend

23-05-2012 |  Het verpleeghuis betekent niet altijd kommer en kwel, maar de coassistent die deze week meeloopt hoort mij wel erg vaak zeggen: ‘zielig hè’ of ‘triest eigenlijk’ of ‘beetje hopeloos dit’ en aan het eind van de dag is ze zo overvoerd met ellende dat ze zich hardop afvraagt hoe ik het volhoud. »»
Reacties: 1 reactie

---

Canon geneeskunde

Ook de geneeskunde kan niet zonder.

Bekijk de canon van de geneeskunde in Nederland.

Toets

Zou u nog slagen voor uw artsexamen? Test uzelf!
Maak nu de voortgangstoets bij Medisch Contact.