Basisarts in Zuid-Afrika - Je moe nie huil nie
| Publicatie | Nr. 42 - 21 oktober 2010 |
|---|---|
| Jaargang | 2010 |
| Rubriek | Over de grens |
| Auteur | Sanne Braas |
| Pagina's | 2208 |
Mijn ogen moeten wennen aan het donker, als ik de golfplaten hut op nummer 61 instap. Langzaam maar zeker ontwaar ik de randen van een bed. Er klinkt gesnik uit het bed. Op de tast zoekt de sociaal werkster het lichtknopje en plots springt de tl-verlichting aan. Een magere, jonge vrouw ligt in een bed dat bijna het hele oppervlak van de hut in beslag neemt. Ze ademt zwaar. Een emmer met kippenkoppen staat naast haar. Ik kan kokhalzen voorkomen door mijn blik op de stralende, zelfverzekerde glimlach van president Jacob Zuma boven het bed te richten.
Soweto, de beroemde township in Johannesburg, waar eens de studenten in opstand kwamen omdat ze weigerden de taal van de onderdrukker te spreken, het Afrikaans. Eens was het een van de gevaarlijkste plekken in de wereld, nu fietsen er dagelijks toeristen rond, zich verbazend over de gemoedelijke sfeer en de spelende kinderen op straat, een zeldzaamheid in Johannesburg.
Maar achter die vrolijke kinderen en lachende Jacob Zuma’s gaat een groot probleem schuil: hiv. Ondanks de gratis condooms, de kleurrijke hiv-reclameborden, de vele klinieken en gratis medicatie, blijft het stigma. En dat wordt pas goed duidelijk als je de huizen binnenstapt. Samen met een sociaal werkster van een lokale organisatie gaan we wekelijks op huisbezoek bij hiv-positieve patiënten.
Naast het bed van de huilende vrouw in nummer 61 zit een oudere dame, haar adem stinkt naar drank. In het isiZulu mompelt ze wat voor zich uit. ‘Ze noemt me bezeten door de duivel’, hijgt de
magere vrouw in bed. ‘Ze noemt me een hoer en zegt dat dit allemaal mijn eigen schuld is en dat ze zich schaamt voor haar eigen dochter. Mijn vriend is ook positief en nu verbiedt ze me hem nog te zien. Soms denk ik: ik stop met die verdomde medicijnen, misschien wordt dan alles weer normaal.’
Soweto was ooit een van de gevaarlijkste plekken op aarde. Nu staat de township bekend onder toeristen om zijn gemoedelijke sfeer.
Voetballende kinderen in Soweto. Op de achtergrond een afbeelding van Desmond Tutu. Inzet: Het bier dat in Soweto gebrouwen en (veel) wordt gedronken.
De oude moeder mompelt verder over de duivel, de buren en de schande. We vragen haar om haar betoog buiten de golfplaten muren af te maken. Bij gebrek aan ruimte gaan we aan het voeteneinde van het bed zitten. De vrouw heeft een baby aan de borst liggen. ‘Positive or negative’, vraagt de sociaal werkster streng. ‘Negative, thank God’, zucht ze. We nemen haar medicijnen door, geven uitleg en vragen naar de bijwerkingen. Volgende week komen we terug om haar moeder een lesje te leren.
Terug op het kantoor staat er een stralende scholiere op me te wachten. Ze is 18 jaar, ze is arm en ze heeft een droom: dokter worden, psychiater. Waar eens de studenten druk waren met demonstreren, is nu ruimte om te dromen. Ik vertel haar een casus over een gevangene die opgenomen was in het ziekenhuis in Johannesburg en tijdens de doktersvisite de dokters smeekte om ontslagen te worden en terug naar de gevangenis te mogen. Psychiatrie of niet? De scholiere kijkt me glimlachend aan: ‘Ik denk dat het meer iets zegt over hoe slecht het in het ziekenhuis is. Of hoe goed in de gevangenis.’ Ze gaat vast een goede dokter worden.
De golfplaten hut op nummer 61, waar de hiv-positieve vrouw uit het verhaal woont.
Een kind uit de crèche waar de ngo Ikageng Itireleng mutsen en andere kledingstukken uitdeelt.
Een week later bezoeken we opnieuw hut nummer 61. Moeder is nuchter en heeft spijt van haar daden. Ze stemt in om te minderen met de alcohol en om haar dochter te steunen. De dochter in bed begint van blijdschap weer te huilen. In een impuls komt het in me op, in de taal van de onderdrukker: ‘Je moe nie huil nie’. Er verschijnt een stralende glimlach op haar gezicht.
Sanne Braas, werkte tot voor kort voor de ngo Ikageng Itireleng, die het welzijn van hiv-positieve inwoners van Soweto wil bevorderen.
Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?
04-05 | | Museum Jan van der Togt
Tentoonstelling: Under Construction - Joop Rubens en Refat Karim
Op de tentoonstelling Under Construction in het Museum Jan van der Togt staat de huid centraal. »»
17-04 | | Museum Boerhaave
Het gewichtige lichaam - Boerhaave museum
Een tentoonstelling over de omgang van de mens met zijn uiterlijk. »»
17-04 | | Het Dolhuys - Haarlem
Tentoonstelling: Verborgen schoonheid uit Japan - Het Dolhuys
Nieuwste column
Meevoelend
23-05-2012 |
Het verpleeghuis betekent niet altijd kommer en kwel, maar de coassistent die deze week meeloopt hoort mij wel erg vaak zeggen: ‘zielig hè’ of ‘triest eigenlijk’ of ‘beetje hopeloos dit’ en aan het eind van de dag is ze zo overvoerd met ellende dat ze zich hardop afvraagt hoe ik het volhoud. »»
Reacties: 1 reactie
Canon geneeskunde
Ook de geneeskunde kan niet zonder.
